Jonge kinderen verdienen goede ontwikkelkansen. Daarvoor is meer samenwerking nodig tussen organisaties die gezinnen ondersteunen. Dat schrijft het kabinet in de Kamerbrief Samen voor de ontwikkeling van het jonge kind van 30 oktober 2026. De brief is ondertekend door meerdere ministers en staatssecretarissen. Daarmee benadrukt het kabinet dat de ondersteuning van jonge kinderen en hun ouders een gezamenlijke opgave is van onderwijs, zorg, welzijn en andere maatschappelijke partners.
Ook bibliotheken worden expliciet genoemd. Zij zijn steeds vaker samenwerkingspartner van gemeenten binnen Kansrijke Start. Bovendien wil het kabinet dat iedere gemeente en regio in 2030 beschikt over een goed georganiseerde aanpak voor jonge kinderen en hun gezinnen.
Vanuit het SPN-project Gezinsgericht werken aan brede basisvaardigheden bekijken we de belangrijkste inzichten uit de Kamerbrief en het commissiedebat over het jonge kind. Wat betekenen deze ontwikkelingen voor de rol van bibliotheken en welke kansen bieden ze om gezinnen, in samenwerking met lokale partners, beter te ondersteunen?
De omgeving waarin kinderen opgroeien
In de eerste levensjaren ontwikkelen kinderen zich op allerlei gebieden: van taal en rekenen tot sociale, emotionele en motorische vaardigheden. Wat kinderen thuis en in hun omgeving meemaken, heeft grote invloed op die ontwikkeling.
In de Kamerbrief verwijst het kabinet naar internationaal onderzoek waaruit blijkt dat Nederlandse vijfjarigen op het gebied van beginnende gecijferdheid en executieve functies lager scoren dan het internationale gemiddelde. Bovendien groeien kinderen niet onder dezelfde omstandigheden op. De financiële situatie thuis en de basisvaardigheden van ouders zijn factoren die hun ontwikkelkansen beïnvloeden.
De taalontwikkeling van jonge kinderen vraagt eveneens aandacht. Uit de Monitor Kansrijke Start blijkt dat gemiddeld 6,5 procent van de kinderen rond de leeftijd van twee jaar op onderzochte onderdelen van de spraak- en taalontwikkeling achterblijft. Dit percentage is sinds de vorige monitor gestegen.
Een taalrijke omgeving begint thuis
De omgeving waarin kinderen opgroeien, wordt voor een belangrijk deel gevormd door hun ouders. Zij spelen de belangrijkste rol in de opvoeding, stelt het kabinet. Maar niet iedere ouder heeft dezelfde mogelijkheden om een kind te begeleiden. De eigen basisvaardigheden van ouders kunnen hierbij een rol spelen. Bij gezinsgericht werken aan brede basisvaardigheden staan daarom de behoeften en mogelijkheden van het hele gezin centraal. Bibliotheekprofessionals staan daarbij naast de ouders en dragen vanuit die positie bij aan het versterken van de pedagogische basis voor het jonge kind.
Dat is onder meer van belang voor de taalontwikkeling van kinderen. De basis daarvoor wordt al vroeg gelegd. Gesprekken voeren, samen lezen en verhalen vertellen helpen kinderen een sterke taalbasis te ontwikkelen. Bibliotheken kunnen ouders ondersteunen bij het creëren van een taalrijke thuisomgeving.
Die ondersteuning blijft belangrijk wanneer kinderen ouder worden. Met BoekStart in de Kinderopvang en de Bibliotheek op school werken bibliotheken al aan een rijke leesomgeving voor kinderen. Maar hoe zorg je ervoor dat leesbevordering in de kinderopvang en op school ook thuis een vervolg krijgt? Die vraag kwam ook naar voren tijdens een recent werkbezoek van staatssecretaris Tielen in Deventer. De bestaande samenwerking met kinderopvang en onderwijs biedt bibliotheken kansen om ouders meer te betrekken, met hen in gesprek te gaan en te ontdekken welke ondersteuning zij zelf kunnen gebruiken.
De rol van de bibliotheek
Naast kinderopvang en onderwijs zijn zorg en welzijn belangrijke partners voor bibliotheken om ouders te bereiken. Tijdens het commissiedebat over het jonge kind op 11 november 2026 wees Kamerlid Rooderkerk (D66) op het belang hiervan. Zij benadrukte dat gezinnen waar weinig wordt voorgelezen niet vanzelf naar de bibliotheek komen, maar vaak wel het consultatiebureau bezoeken.
Het belang van deze samenwerking krijgt ook binnen de lokale aanpak Kansrijke Start aandacht. Bibliotheken worden op steeds meer plekken als partner betrokken. Dat blijkt uit de cijfers die het kabinet in de Kamerbrief noemt:
“Bibliotheken zijn steeds vaker samenwerkingspartner van gemeenten binnen Kansrijke Start. Daar waar in 2023 nog ongeveer 20% van de gemeenten de bibliotheek als partner had, blijkt uit de monitor 2024 dat dit is gestegen naar iets meer dan 40% van de gemeenten. In 2025 was dit percentage 45%. Dit is belangrijk, omdat de bibliotheek een plek is waar ouders kunnen samenkomen, waar ouder en kind samen spelenderwijs kunnen lezen en waar ondersteuning kan worden gefaciliteerd.”
Binnen deze samenwerking brengen bibliotheken hun kennis van taalontwikkeling en leesbevordering in. Met programma’s als BoekStart, BoekenPret en de VoorleesExpress ondersteunen zij kinderen en ouders bij het ontwikkelen van een taalrijke thuisomgeving. Daarnaast zetten bibliotheken initiatieven in zoals de BoekStartcoach, Lezen op Recept en leescoaches thuis.
Toch is taalontwikkeling in meer dan de helft van de lokale Kansrijke Start-coalities nog geen expliciet onderdeel van de aanpak. Voor bibliotheken ligt hier een kans om hun expertise in te brengen en samen met lokale partners te onderzoeken hoe taalontwikkeling een plek kan krijgen binnen de ondersteuning van gezinnen.
Samenwerking vraagt om gezamenlijke keuzes
Hoe de samenwerking vorm krijgt, verschilt per gemeente. Tijdens het commissiedebat werd aandacht gevraagd voor de samenhang tussen de verschillende organisaties die bijdragen aan de taalontwikkeling van jonge kinderen. Kamerlid Rooderkerk (D66) wees erop dat iedere organisatie een deel van de ondersteuning verzorgt, maar dat niemand verantwoordelijk is voor het geheel. Zij pleitte daarom voor duidelijke afspraken over doelen, verantwoordelijkheden en financiering.
Voor bibliotheken roept dit vragen op over hun eigen rol binnen het lokale netwerk. Welke ondersteuning biedt de bibliotheek zelf en waarvoor werkt zij samen met andere partijen? En hoe zorgen zij ervoor dat hun aanbod aansluit bij wat gezinnen nodig hebben?
Om daarin keuzes te maken, is het belangrijk dat bibliotheken samen met hun lokale partners bepalen wat zij voor gezinnen willen betekenen en welke rol iedere organisatie daarin vervult. Een gedeelde visie kan daarbij richting geven en helpen om de samenwerking te vertalen naar concrete afspraken en activiteiten.
Wat betekent deze ontwikkeling voor bibliotheken?
De Kamerbrief en het commissiedebat benadrukken het belang van samenwerking rondom jonge kinderen en hun ouders. Voor bibliotheken biedt dit aanleiding om samen met gemeenten en lokale partners te kijken naar hun rol binnen die samenwerking.
Binnen het project het project Gezinsgericht werken aan brede basisvaardigheden ontwikkelt en actualiseert SPN instrumenten die bibliotheken helpen om het gesprek over hun rol te voeren en hun visie te vertalen naar de praktijk.
In 2027 organiseren we een landelijke bijeenkomst om kennis en ervaringen uit te wisselen en de instrumenten met de sector te delen. Meer informatie hierover volgt later.
Bibliotheken en andere betrokkenen kunnen daar ervaringen delen en kennismaken met nieuwe inzichten, instrumenten en ontwikkelingen. Meer informatie over de bijeenkomst volgt later.
—————————– —————————–
Gezinsgericht werken aan brede basisvaardigheden is een project dat wordt uitgevoerd door SPN, in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek, Stichting Lezen, Cubiss, Probiblio, BiSC en Rijnbrink.
Voor gemeenten die hun lokale samenwerking verder willen ontwikkelen, biedt www.gezinsaanpak.nl een stappenplan voor het opzetten en versterken van een lokale netwerksamenwerking. Op de website staan ook praktijkvoorbeelden die laten zien hoe gemeenten de regie voeren en bibliotheken als kernpartner betrokken zijn.
Meer weten over het project Gezinsgericht werken aan brede basisvaardigheden? Neem contact op met Karien van Buuren via Karien.vanBuuren@rijnbrink.nl.