Van Den Haag naar Deventer en van de bestuurstafel naar de klas. Op uitnodiging van SPN bracht staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs en Emancipatie) op maandag 9 november een uitgebreid werkbezoek aan Boekenstad Deventer. In één middag zag ze veel lagen van het bibliotheekstelsel: de landelijke samenwerking van de POI’s, de rol van de provincies en de Bibliotheek op school. Daarbij werd zichtbaar hoe de ondersteuning door het bibliotheekstelsel uiteindelijk op school terechtkomt.
“Het was een positief bezoek”, zegt Bernard Fransen, voorzitter van SPN. “We hebben kunnen laten zien hoe we met elkaar op alle niveaus samenwerken en hoe iedereen daarin zijn rol pakt. Maar ook welke vraagpunten er rond de nieuwe Wsob nog liggen. Daar moeten we samen de schouders onder zetten.”
De organisatie achter de bibliotheek
Achter de landelijke programma’s zoals de leesbevorderingsprogramma’s op school zit een heel bibliotheekstelsel: een bibliotheek die uitvoert, een POI die de bibliotheek ondersteunt met kennis, advies, collectie en uitvoeringskracht, en de landelijke samenwerking daarin via SPN.
Het programma begon met een quiz over de POI’s en SPN. De staatssecretaris won en ging met een Deventerkoekpakket naar huis. Vervolgens schoof ze aan bij een rondetafelgesprek met Bernard Fransen (voorzitter SPN en bestuurder Rijnbrink), Frans Bergfeld (voorzitter Strategisch Overleg Jeugd en Onderwijs), Tijs de Bree (gedeputeerde Overijssel en voorzitter IPO Bibliotheken), Klaas Gravesteijn (directeur VOB) en Evelien Fokkink (voorzitter Koersgroep Geletterde Samenleving). Het gesprek werd geleid door Joost Hoebink.
De stemming daarin was positief. De nieuwe Wsob geeft de POI’s bredere taken, en de sector zit volgens Gravesteijn ‘op een golf’, met een groeiend aantal vestigingen, uitleningen en leden. Maar hoeveel steun een bibliotheek krijgt, hangt nu af van de provincie waarin ze ligt. Rijnbrink heeft zo’n 180 medewerkers, de kleinste POI ongeveer vijf. “Als je gelijkwaardige inzet per provincie van elkaar verwacht, moet je daar wel afspraken over maken”, zei Bernard Fransen. Frans Bergfeld bracht in dat het bibliotheekstelsel nu eenmaal decentraal is, maar dat partijen daarin al samen optrekken. “Via het convenant en de netwerkagenda richten we ons op wat we samen willen bereiken. Iedereen draagt daar naar vermogen aan bij.”
Staatssecretaris Tielen benadrukte dat verschillen bij een decentraal stelsel horen en dat ze niet alles vanuit Den Haag wil regelen. Tijs de Bree zag in die vrijheid juist een kans: met twaalf provincies en ruim 340 gemeenten kan ieder het op zijn eigen manier oppakken. Het helpt volgens hem wel als de overheid een paar duidelijke doelen benoemt. Zelf wil de staatssecretaris regie nemen om verwachtingen met elkaar te delen. Het huidige bibliotheekconvenant loopt in 2027 af. Ze stelde voor om samen te bekijken wat erna komt: wie doet wat en waarop kun je elkaar aanspreken? Precies daar willen SPN en de POI’s graag aan meewerken. “Elke bibliotheek moet, waar ze ook ligt, kunnen rekenen op een gelijkwaardig niveau van ondersteuning”, zegt Bernard Fransen. “Hoe we dat voor elkaar krijgen, daar moeten we het in een volgend convenant met elkaar over hebben.” Fransen pleitte er ook voor om het onderwijs daarbij nadrukkelijker te betrekken: bibliotheken ondersteunen scholen op leesbevordering, maar zijn niet de eigenaar van deze opgave. De sleutel is gedeeld eigenaarschap.
Van school naar gezinsgericht werken
Toen het gesprek over leesbevordering ging, kwam het gesprek al snel op de thuissituatie uit. De staatssecretaris riep ouders op om elke dag tien tot vijftien minuten met hun kind te lezen. Maar wat als dat thuis niet lukt? Dan kun je het niet alleen aan de ouders overlaten, zei ze. Maar ook niet alleen aan de school of de bibliotheek. “Je moet het samen doen.” Evelien Fokkink benadrukte dit ook: “Lezen begint bij 0 jaar, daar moeten we met elkaar mee aan de slag”. Hoe succesvol samenwerken eruitziet, zag de staatssecretaris even later op Kindcentrum Rivierenwijk.
Daar verwelkomden directeur Alois Hilbers, wethouder Rik van Wijk, leerkracht en taalexpert Hetty Bralts, leesmediaconsulent Eefje Ruesink en Dorien Visser van Bibliotheek Deventer de staatssecretaris. Hilbers zei het zonder omwegen. “Er wordt thuis vaak niet gelezen. Er wordt hier gelezen. De vraag is: hoe krijgen we het van hier naar huis?”
Tijdens het geanimeerde gesprek op school werd de staatssecretaris meegenomen in de leesbevordering op school in de lokale praktijk. Op school doen ze er alles aan om kinderen aan het lezen te krijgen. De leesmediaconsulent zoekt samen met de leerkrachten voor elk kind het juiste boek. Over dinosaurussen, een griezelverhaal of, voor wie lezen nog moeilijk vindt, een stripboek.
Maar lezen hangt ook samen met wat er thuis speelt. Vaak moeten eerst andere zorgen in een gezin worden opgelost, voordat ouders aan voorlezen toekomen. Daarom werkt gemeente Deventer op Kindcentrum Rivierenwijk met een brugfunctionaris: “Wij brengen de bibliotheek naar school, maar nu moeten we ouders ook in staat stellen hun kinderen verder te helpen” zegt Wethouder Rik van Wijk. “Daarom is het belangrijk dat het Rijk blijft investeren in brugfunctionarissen en meer doet aan volwasseneducatie, want daarmee investeer je in de toekomst van kinderen.”
Wat de staatssecretaris op school zag, is mogelijk dankzij de inzet van het hele stelsel: het programma de Bibliotheek op school, de bibliotheek, de POI en de landelijke samenwerking erachter.
De praktijklessen van Deventer voor Den Haag
Tielen over haar bezoek: “Wat we al weten, is dat lezen en taal ontzettend belangrijk zijn voor kinderen. Vandaag hebben we het gehad over hoe bibliotheken, gemeenten en scholen daarin samenwerken, welke drempels ze tegenkomen en wat wij vanuit het Ministerie van OCW kunnen doen om die drempels te verlagen. En om die samenwerking, die zo enorm belangrijk is, verder op gang te helpen.”
Het gesprek en het werkbezoek smaakten naar meer. Bernard Fransen stelde voor om met dezelfde partijen het gesprek nog een keer voort te zetten. Het liefst met onderwijs erbij. De staatssecretaris vond dat “altijd een goed idee”. Er gaat volgens haar al veel goed in de samenwerking tussen bibliotheken, POI’s, gemeenten, onderwijs en provincies. Juist door die ervaringen te delen, zie je wat er nodig is om die samenwerking overal tot een succes te maken.
Over SPN
SPN is het samenwerkingsverband van de negen Provinciale Ondersteuningsinstellingen (POI’s) in Nederland voor de twaalf provincies. De POI’s ondersteunen lokale bibliotheken met kennis, advies, collectie en uitvoeringskracht. Via SPN werken ze landelijk samen in projecten en programmateams, onder meer voor BoekStart, de Bibliotheek op school, gezinsgericht werken en meertaligheid. Voor het nieuwe Landelijk Team Inzet Leesmediaconsulenten werkt SPN nauw samen met KB, nationale bibliotheek en Stichting Lezen en zoeken we afstemming met de VOB.
