Op 21 mei 2024 vond de derde editie van de netwerk- en inspiratiedag ‘Programmeren voor de Bieb’ plaats. In het karakteristieke en historische Mariënhof in Amersfoort mochten we dit jaar maar liefst zo’n 170 programmamakers en andere collega’s uit bibliotheken door heel Nederland verwelkomen!
Het thema van deze editie was ‘De Bieb Ontmoet’ en onder leiding van dagvoorzitter Wendelien Wouters trapten we de dag daarom gezamenlijk af met het ontmoeten en uitwisselen met (nieuwe) collega-programmamakers. We gingen in gesprek met Floor Ziegler en Teun Gautier over hun boek Een wereld van gemeenschappen. Het ging over de kracht van gemeenschappen, de rol van de bibliotheek en het huis van actief burgerschap in Bibliotheek Utrecht. Het verhaal leidde tot levendige discussie in de zaal waarbij het soms best mag schuren! Woordkunstenaar Lev Avitan sloot de gezamenlijke ochtendsessie af met een bijdrage speciaal voor deze dag. Zijn mooie ode aan jullie: de programmamakers van de bibliotheek, is hieronder terug te lezen.
De bibliotheek van nu
Geschreven en voorgedragen door: Lev Avitan
Lees hier de mooie ode aan de programmamakers van de bibliotheek terug
De deelsessies van de dag varieerden van een workshop Smalltalk Survival van Iris Posthouwer, een tot een panelgesprek over effectief programmeren met beperkte tijd en middelen. The Turn Club nam deelnemers mee in het organiseren van Plekberaden voor het ontwikkelen van burgerschapsvaardigheden, en Sara Huang gaf deelnemers een voorproefje van de impactvolle methode Deep Democracy en pluriformiteit in de bibliotheek. Mats Horbach van Studio Ligtenberg leerde deelnemers in een social design workshop hoe ze de collectieve kennis van hun doelgroep kunnen inzetten voor maatschappelijke verandering. Ten slotte sloten Oscar Kocken en Patrick Nederkoorn de dag af met de verrassende 100% BN’er-vrije talkshow Zomaargasten.
Wil je een indruk krijgen van de discussies en ideeën die tijdens de dag zijn ontstaan? Een aantal van jullie schreven voor ons een korte terugblik. Zo kun je de kennis en inspiratie van de netwerk- en inspiratiedag nogmaals ervaren en delen met al jullie collega’s.
De leuke aftermovie geeft een levendig beeld van de betrokkenheid tijdens deze mooie dag. Bekijk hier de aftermovie en bewonder de foto’s in ons album.
Bedankt en tot volgend jaar!
Wij zijn trots op weer een geslaagde editie van ‘Programmeren voor de Bieb’ en willen graag iedereen bedanken die heeft bijgedragen aan dit evenement. Op deze pagina kan je nog eens rustig nagenieten. We hopen je natuurlijk volgend jaar (weer) te zien bij de volgende editie op donderdag 22 mei 2025!
Hieronder verslag van enkele deelsessies:
Wendelien Wouters in gesprek met programmamakers
Meer doen met minder
Er is een grote diversiteit aan bibliotheken, hoe kan je nou inspirerend programmeren bij bibliotheken in een wat kleiner werkgebied?
Uitdagingen waar we mee worstelen:
- Weinig budget
- Beperkte beschikbaarheid van mensen in je organisatie
- Geen permanente ruimte voor programmering, steeds op- en afbouwen
- Beperkte visie op programmeren bij de top van de organisatie
- Delen van ruimtes met andere organisaties (zoals gemeentes of scholen) waardoor deze minder beschikbaar zijn
- Minder aandacht vanuit de afdeling communicatie
Programmamakers durven te denken in oplossingen, en gaan uit van wat er wel kan. Beperkingen kunnen juist ook richting geven.
Samenwerking is nog belangrijker als je weinig middelen hebt, en ruimte geven aan enthousiasme van bewoners. Zorg ook dat je gezien wordt als een plek waar dingen mogelijk zijn, dus zeg vaak ja op initiatieven van anderen.
Zoek ook andere bronnen van financiering dan de gemeente of entreegelden. Er zijn veel (lokale) fondsen die een bijdrage kunnen leveren als je een goed verhaal kan neerzetten. Besef wel dat dit ook weer tijd kost, dus neem de tijd hiervoor op in je projectbegroting. Probeer het geld dat je verdient met een grote naam in te zetten voor de wat meer kleinschalige evenementen. Soms werkt het ook goed om ook financiële risico’s te delen met een samenwerkingspartner, bijvoorbeeld een boekhandel.
Er kunnen ook andere opbrengsten van een evenement zijn dan bezoekersaantallen of entreegelden. Soms levert het ook weer nieuwe vrijwilligers op, of contacten waar je nieuwe avonden mee kan organiseren.
Iris Posthouwer
Smalltalk Survival
In de workshop kregen we praktische tips over het gesprek (beter) starten maar ook juist over een elegante exit.
Wat ik meeneem uit de workshop is de afronding van een gesprek afsluiten met een vraag zoals: “Vind je het oké als ik weer verder ga?” En geef hierbij maximaal één reden/excuus. “Ik heb een deadline die ik moet halen.” Of: “Ik heb met mezelf afgesproken dat ik vandaag minimaal 3 verschillende mensen spreek tijdens de netwerkborrel.
Voor gesprekken met bibliotheekbezoekers is het heel handig om een kleine “bump” te hebben. Dit kan zijn: Groeten, een klein compliment geven en direct doorlopen, de bezoeker even snel voor laten gaan, ect. Bij de tweede ontmoeting met de bezoeker is het dan al veel makkelijker om een kort gesprekje aan te gaan.
Sara Huang
Deep Democracy
Sara Huang introduceert ons aan de werkvorm ‘Het niet gevoerde gesprek’ van Deep Democracy. Ze legt uit dat deze tool perfect is wanneer een gesprek vastloopt. Door staand te praten en duidelijke voor- en tegenargumenten te formuleren, kom je terug bij de essentie. Niets is per se goed of fout. Het is belangrijk om je eigen relatie met conflict te overdenken, dit beïnvloedt hoe je de werkvorm instapt. Vooraf worden enkele basisregels besproken: om in relatie te blijven moet je het conflict aangaan, niemand heeft het alleenrecht op de waarheid en je moet bereid om er anders uit te komen dan dat je erin gaat. Sara vergelijkt dit met een rauw ei: je kunt er alle kanten mee op. Door Deep Democracy toe te passen, maak je het onzichtbare zichtbaar, want diversiteit is er altijd, zeker in de bibliotheek.
Als afsluiting geeft Sara ons een boekentip mee: “Professioneel handelen in een meerstemmige samenleving” van Fanny Matheusen
Anne en Mats van Studio Ligtenberg
Social Design
Ontwerptechnieken gebruiken in een sociale context dat is waar het volgens Mats en Anne van Studio Anne Ligtenberg in het kort bij Social Design om gaat. Daarbij is het belangrijk om jezelf in dit proces mee te nemen en te zien wat je naast je “professionele ik” nog meer kunt gebruiken.
Om dat te ervaren werd er een experiment gedaan waarin iedereen gevraagd werd om tien verschillende vissen te tekenen op tien aparte geeltjes. De eerste vissen kwamen al snel op papier en iedereen haalde ook de tiende vis. Naderhand werden de tekeningen geanalyseerd en zag je clusters ontstaan van de vissen; een aantal vissen was door iedereen getekend, sommige door een paar en er waren wat unieke vissen. Dit gaf volgens Anne weer hoe het ook met antwoorden of ideeën in projecten gaat. Het kan soms waardevol zijn om een werkvorm in te zetten om die unieke ideeën boven tafel te krijgen, want misschien is dat wel het beste idee.
Vervolgens gingen we in lijn met het thema van de dag in groepjes van drie in gesprek over interessante ontmoetingen op je werk en in je privéleven. Deze ontmoetingen werden systematisch ontleed en weer in breder verband besproken. Welke elementen waren belangrijk in de ontmoeting en hoe was deze tot stand gekomen? Op die manier werd inzichtelijk waar verschillen en gelijkenissen zaten. De uitnodiging was om deze informatie weer mee te nemen in nieuwe ontmoetingen die er gaan komen. Dit waren twee hele korte werkvormen die Anne en Mats in hun werk gebruiken en nu in een snelkookpanvorm hebben gebruikt. Hierdoor gingen gesprekken soms wat snel en waren conclusies wat kort door de bocht, maar het idee om ontwerptechnieken ook in een sociale context in te zetten, gaf zichtbaar energie en andere inzichten die normaal misschien sneller onbesproken blijven.
Gezien de maatschappelijke positie van de Bibliotheek en de uitdagingen die zij op het gebied van (actief) burgerschap hebben, kan Social Design met interventies inwoners van dorpen, buurten of wijken mobiliseren en hen helpen zich uit te spreken en input te leveren bij vraagstukken en onderwerpen die belangrijk voor ze zijn. Kortgezegd: Social Design helpt bij het meedoen en vormgeven aan de samenleving!
De Turn Club
Miniplekberaad
De workshop Plekberaden werd geleid door Miriam van Oort en Ellen Ras van The Turnclub, een netwerk van creatieven, kunstenaars en veranderaars die werken aan maatschappelijke vraagstukken, opgericht door Merlijn Twaalfhoven. Bij binnenkomst was het al meteen duidelijk dat er gewerkt moest worden. Vellen papier, stiften, plakband en lijm stond op iedere tafel en per tafel zaten ongeveer 6 a 7 mensen. Het zaaltje zat goed vol. Miriam nam de groep mee in een inleefoefening, nadat iedereen goed op zijn stoel was gaan zitten en de ogen had gesloten, las zij een tekst voor die ons meenam naar toekomstige en eerdere generaties. Door je in te leven in die persoon/periode kreeg je het gevoel deel te zijn van een grotere schakel van generaties en verantwoordelijkheden die daarbij horen. Vervolgens kreeg je de opdracht om individueel op te schrijven wat voor jou in de inleefoefening belangrijk was en volgens jou ook belangrijk voor die toekomstige generatie. Daar ging je als groep over in gesprek en bekijken of je tot concrete acties kon komen. Waar kan je nu mee aan de slag om een beetje bij te dragen aan die mooie toekomst? Dat leverde mooie gesprekken op, maar de tijd was hier helaas veel te kort voor. Het was een kort inkijkje in een werkvorm of creatieve maaksessie die volgens Miriam normaal 3 uur kan duren en wordt ingezet via een lokaal vraagstuk een breder thema te kunnen bespreken. Een creatieve mindset maakt Plekberaden anders dan een rondetafelgesprek. De creatieve werkvorm maakt dat je anders tegen het vraagstuk aan gaat kijken en de toekomstige generatie meeneemt in je gesprek.
Volgens POI BiSC (Utrecht) helpt een Plekberaard Bibliotheken om actief burgerschap te activeren en ontwikkelen, door een podium en verbindend platform te zijn waar inwoners burgerschapsvaardigheden; zoals luisteren, argumenteren en je verhaal over kunnen brengen kunnen oefenen. Het versterkt hun netwerkpositie aangezien je een Plekberaad met netwerkpartners opzet, de systeempartijen” zijn onder persoonlijke titel vertegenwoordigd en de opbrengst kan worden gebruikt om vervolgstappen in gang te zetten.