Onlangs deelden we dat bij Bibliotheek De Lage Beemden een pilot is gestart als onderdeel van het project de Werkplaats Ontwerpende Aanpak. Met deze pilot onderzoekt SPN hoe de ontwerpende aanpak een vaste plek kan krijgen binnen bibliotheekorganisaties. Hiervoor gaat social designer Charlotte Grün in opdracht van SPN samen met medewerkers en directie aan de slag. Maar wie is Charlotte en hoe gaat zij als social designer te werk?

Nieuwsgierigheid als vertrekpunt

Een waslijn. Voor de meeste mensen een plek om natte kleding op te hangen. Voor Charlotte Grün aanleiding om iets te onderzoeken. Wat gebeurt er eigenlijk wanneer was droogt? Hoe kun je dat proces zichtbaar maken? Ze ontwierp een waslijn met gewichten en katrollen. Terwijl het water uit de kleding verdampte, werd de was lichter en kwam de constructie langzaam in beweging. Het droogproces werd zichtbaar en hoorbaar.

Die nieuwsgierigheid typeert Charlotte. Ze onderzoekt wat mensen als vanzelfsprekend beschouwen en stelt vragen bij gewoontes en aannames die meestal onbesproken blijven.

Een social designer komt niet met het antwoord 

Bij ontwerpen denken we al snel aan het maken van iets nieuws. Een inrichting, een campagne of een creatieve oplossing. Charlotte houdt zich met iets anders bezig. “Ik ontwerp ontmoetingen”, vertelt ze. “Ik stel vragen en probeer de antwoorden zichtbaar te maken, zodat anderen er ook op kunnen reflecteren.” 

Ze neemt digitaal burgerschap als voorbeeld. “Binnen de bibliotheeksector wordt gesproken over digitale inclusie, digitale geletterdheid en digitaal burgerschap. Elk begrip heeft een eigen betekenis in beleid en programma’s. Maar wat betekenen die woorden voor een bibliotheekmedewerker? En wat merkt een bezoeker ervan?” 

Vervolgens wil ze weten welke digitale vragen medewerkers dagelijks krijgen, hoe ze bezoekers helpen en wat ze zelf onder de verschillende begrippen verstaan. In de praktijk doen medewerkers vaak al veel wat bij digitaal burgerschap past, zonder dat ze hun werkzaamheden zo noemen. “Ik snap dat die begrippen belangrijk zijn, maar voor wie zijn ze belangrijk en waarom?” 

Door zulke vragen te stellen, maakt Charlotte zichtbaar dat medewerkers soms heel verschillend naar dezelfde begrippen kijken. En dat ze in de praktijk vaak al meer doen dan ze zelf beseffen. Dat geeft aanleiding om met elkaar in gesprek te gaan over wat digitaal burgerschap eigenlijk betekent voor het werk van de bibliotheek. 

Inzichten die blijven hangen 

Charlotte wil voorkomen dat de inzichten uit zo’n gesprek verdwijnen zodra iedereen weer aan het werk gaat. Daarom gebruikt ze graag fysieke en visuele werkvormen. Bijvoorbeeld grote mikadostokken waarmee deelnemers samen aan de slag gaan, of een ruimte waarin vragen, ideeën en inzichten zichtbaar blijven hangen. Ze noemt dat een visuele herinnering. 

“Ik gebruik altijd de metafoor van de scheurkalender. Ja, het is echt heel stom, maar als je even op de wc zit en er staat een spreuk op, dan neem je die mee voor de dag want je hebt het toch gezien en de volgende dag is het weer wat anders, dus het helpt je herinneren aan waar je mee bezig bent.” 

Wat levert een andere blik op? 

Als je met een ontwerper aan de slag gaat, weet je vooraf niet precies wat het onderzoek oplevert. Dat kan ongemakkelijk zijn voor organisaties die gewend zijn om vooraf doelen en resultaten vast te leggen. Volgens Charlotte is die openheid juist waardevol: “Je geeft jezelf de mogelijkheid om iets te ontdekken waar je nog niet aan had gedacht.” 

Soms leidt dat tot een nieuwe activiteit of een andere werkwijze. Maar het kan ook betekenen dat medewerkers anders naar hun eigen rol gaan kijken of als team andere keuzes maken. 

Binnen de Werkplaats Ontwerpende Aanpak onderzoekt Charlotte namens SPN wat deze manier van werken bibliotheken kan opleveren. Hoe kunnen bibliotheken een ontwerpende aanpak gebruiken bij maatschappelijke vraagstukken? En wat hebben ze nodig om ermee aan de slag te gaan? 

Ze hoopt dat bibliotheekmedewerkers hierdoor meer ruimte ervaren om hun werk op hun eigen manier vorm te geven. Dat ze nieuwsgierig blijven naar de mensen voor wie ze werken en zich vrij voelen om bestaande gewoontes ter discussie te stellen. Voor haar hoeft het onderzoek niet te beginnen met een helder einddoel. “Juist wanneer de uitkomst nog openligt, ontstaat ruimte om vragen te stellen die anders misschien nooit op tafel zouden komen.” 

—————————– —————————– 

De Werkplaats Ontwerpende Aanpak is een initiatief van Stichting Samenwerkende POI’s Nederland (SPN), bekostigd vanuit een KB-subsidie.

Het project bouwt voort op de ervaringen uit Social Design in de bieb, waarin Probiblio en BiSC met zeven bibliotheken onderzochten wat de inzet van social design kan betekenen voor bibliotheekteams.

De Werkplaats wordt vanuit SPN begeleid door projectleider Tessa van Helden (vervanging van Caroline Koevoets i.v.m. zwangerschapsverlof) en adviseur Bastiaan van den Berg. Social designer Charlotte Grün voert de lokale pilot bij Bibliotheek De Lage Beemden uit. Documentairemaker Jens Vervoort volgt het traject en legt de ervaringen vast.

Meer weten over de Werkplaats Ontwerpende Aanpak of op de hoogte blijven van de ontwikkelingen? Neem contact op met Tessa van Helden (tessa@studiodenkvorm.nl)