De Bibliotheek en de verkiezingen

In Nederland vinden regelmatig verkiezingen plaats op internationaal, nationaal, provinciaal en gemeentelijk niveau. Komende jaren mogen we meermaals naar de stembus. Dit zijn belangrijke momenten waarop inwoners hun stem kunnen laten horen.

Bibliotheken spelen hierin een waardevolle rol. In zowel het Bibliotheekconvenant 2024–2027 als de Netwerkagenda 2024–2027 wordt de bibliotheek genoemd als cruciale partner in het versterken van een goed geïnformeerde, betrokken en weerbare samenleving. Bibliotheken dragen bij aan het versterken van lokale democratie. Ze doen dit niet alleen door toegang te bieden tot betrouwbare informatie, maar ook door duiding te geven, programma’s te organiseren rond maatschappelijke vraagstukken en ruimte te creëren voor ontmoeting, dialoog en ontwikkeling.

Democratie is geen vanzelfsprekendheid. Juist daar ligt de kracht van de bibliotheek: lokaal, laagdrempelig en toegankelijk voor iedereen. Of het nu gaat om het uitleggen van het stemproces, het faciliteren van gesprekken of het versterken van (zelf)vertrouwen — bibliotheken zijn ideale plekken om democratische vaardigheden te ontwikkelen en democratie in de praktijk te brengen.

Hoe geef je daar invulling aan? Er zijn verschillende manieren waarop bibliotheken met verkiezingen aan de slag kunnen. Vanuit SPN maakten we daarom deze publicatie: een bron van inspiratie en kennis, gevuld met voorbeelden van wat bibliotheken kunnen doen om inwoners te informeren, betrekken en activeren.

Waarom aan de slag met de verkiezingen?

In veel landen staat de kwaliteit van de democratie onder druk. Populisme en polarisatie zijn in opkomst, het publieke debat verhardt en veel burgers lijken het vertrouwen in het democratische proces te verliezen. Steeds meer mensen voelen zich niet gehoord of haken af. Ook in Nederland zien we deze tendensen terug. De Atlas van Afgehaakt Nederland laat bijvoorbeeld zien waar er lage opkomstcijfers zijn voor het stemmen en waar groepen zich niet vertegenwoordigd voelen.

Tegelijkertijd gaat democratie om meer dan politici en verkiezingen en om één keer je stem uitbrengen. Democratie gaat over mensen met elkaar in gesprek brengen, (zelf)vertrouwen geven en invloed laten uitoefenen op de lokale omgeving. Ook daar ligt een belangrijke rol voor de bibliotheek.

Wat kan de bibliotheek doen?

De bibliotheek is een plek waar iedereen welkom is. Juist daarom zijn het bij uitstek plekken waar mensen met verschillende achtergronden elkaar kunnen ontmoeten, informatie kunnen vinden en in gesprek kunnen gaan. Door informatie te geven over verkiezingen, het stemproces en politieke keuzes, helpt de bibliotheek inwoners om actief deel te nemen aan de democratie.

Daarnaast kunnen bezoekers in de bibliotheek oefenen met stemmen, vragen stellen of in gesprek gaan over maatschappelijke thema’s. Zo wordt de bibliotheek een plek waar mensen (zelf)vertrouwen opbouwen, invloed leren uitoefenen op hun leefomgeving en leren samenleven met verschillen. Door programma’s te organiseren rond verkiezingen en burgerschap, draagt de bibliotheek bij aan een weerbare democratie.

Samen bouwen aan democratie

Door aandacht te geven aan verkiezingen laat de bibliotheek zien dat ze midden in de samenleving staat. Het laat zien dat de bibliotheek een ontmoetingsplek is waar iedereen welkom is om te leren, te praten en mee te doen. Zo bouwt de bibliotheek samen met partners aan een sterke democratie.

Programma’s rondom verkiezingen zijn daarbij niet alleen waardevol voor bezoekers, maar ook strategisch belangrijk voor de positie van de bibliotheek. Door zichtbaar te zijn en actief bij te dragen aan democratische betrokkenheid, onderstreept de bibliotheek haar maatschappelijke rol en bijdrage aan onze democratische waarden. Zo wordt programmering ook een krachtig middel in de lobby richting politieke partijen en beleidsmakers.

De Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) ondersteunt bibliotheken ook bij hun rol rond verkiezingen want juist in verkiezingstijd is het belangrijk om te laten zien wat de bibliotheek betekent voor inwoners en de lokale democratie. De VOB biedt een routekaart en praktische hulpmiddelen om het verhaal van de bibliotheek te delen met gemeenten en lokale politici.

Inspiratiekaarten om je op weg te helpen

Bibliotheken dragen bij aan het versterken van de lokale democratie. Wat je doet en hoe je dat doet als bibliotheek hangt af van het doel van je programma en de rol die je inneemt als bibliotheek. Om je daarbij te helpen publiceren wij deze inspiratiekaarten waarin we een aantal voorbeelden delen om jullie snel op weg te helpen met programma’s rondom de verkiezingen.

Voor wie?

Aangezien de verkiezingen álle kiesgerechtigde burgers aangaan, staat in deze gids inspiratie voor programmering die aansluit bij alle doelgroepen. Bovendien moedigen we jullie aan om zoveel mogelijk gezamenlijk op te trekken met collega’s binnen je hele bibliotheek. De gids is dan ook voor iedereen in de bibliotheek die aan de slag wil met het thema verkiezingen, van programmamakers en medewerkers basisvaardigheden tot collectie- en educatiespecialisten.

Of je nu een klein informatiepunt inricht of een groot verkiezingsdebat organiseert: in deze inspiratiekaarten vind je zowel praktische voorbeelden als grotere ideeën die je kunt toepassen in jouw bibliotheek. Kijk wat past bij jouw omgeving, je beschikbare tijd en de impact die je wilt maken. Gebruik wat voor jou relevant is — en maak het van jou.

Deze verzameling is een update van onze eerdere publicatie en vormt zeker geen eindpunt. Er gebeurt al veel moois rond dit thema in bibliotheken door het hele land. Ken jij een inspirerend voorbeeld dat ook andere collega’s kan helpen? Of wil je sparren over je plannen? Deel je ideeën en ervaringen op de Bieb2Bieb-pagina De bibliotheek en democratie.

Leeswijzer

Om je te helpen keuzes te maken, hebben we de voorbeelden van programmering en activiteiten ingedeeld in verschillende inspiratiekaarten. We hebben een indeling gemaakt op doel, rol van de Bibliotheek en tijdsinvestering. Ook delen we waar mogelijk informatie over kosten en doelgroepen van programmering. Helemaal onderaan de pagina vind je een inspiratielijst met sprekers en partners.

Hieronder lichten we de labels verder toe.
  • Doel van de programmering: deze labels beschrijven waarom je een programma rondom verkiezingen kan organiseren — welk effect je wil bereiken bij inwoners of in je gemeenschap, zoals meer kiezers bereiken of bijdragen aan democratisch burgerschap. Iedere inspiratiekaart gaat in op een ander doel.
    1. Aanhaken van potentiële stemmers
    2. Geïnformeerd naar de stembus
    3. Podium en verbindend platform
    4. Oefenplaats voor democratisch burgerschap
  • Rol van de Bibliotheek: dit gaat om de rollen zoals beschreven in de Netwerkagenda 2024-2027. Deze rollen helpen je na te denken over welke programmering past bij jouw Bibliotheek en hoe jouw Bibliotheek zich kan opstellen binnen een maatschappelijk vraagstuk. De vijf rolle zijn: Plek, Verbinder, Ontwikkelaar, Wegwijzer en Expert. Door middel van icoontjes zie je bij alle voorbeelden bij welke rol het past. Meer informatie over de vijf rollen vind je hier.
  • Tijdsinvestering: niet iedere Bibliotheek heeft evenveel menskracht en tijd om grootse activiteiten neer te zetten. Daarom geven we per doel opties voor zowel een grote, medium en kleine tijdsinvesteringen. Zo zit er voor iedereen wel wat tussen.
  • Kosten: dit geldt ook voor de financiële investering. Waar mogelijk laten we voorbeelden zien voor ieder budget.
  • Doelgroepen: Bij sommige voorbeelden wordt benoemd voor welke doelgroep de activiteit in het bijzonder geschikt is. Dit neemt niet weg dat je met de activiteit ook andere doelgroepen kunt aantrekken. Het is daarom slechts een suggestie, voor als je een specifieke doelgroep wilt bereiken.

1. Inspiratiekaart: Aanhaken van potentiële stemmers

Stemmen is een belangrijk recht. Niet iedereen vindt de weg naar de stembus vanzelf. Eén op de vier mensen ervaart nog drempels bij het stemmen. Bibliotheken kunnen helpen deze drempels te verlagen en nieuwe stemmers aan te haken.

Leg de Verkiezingskrant in gewone taal in de bibliotheek waarin laagdrempelig wordt uitgelegd wat de Tweede Kamer doet, waar de Tweede Kamerverkiezingen over gaan en hoe het stemmen werkt.

Basisvaardigheden

Gratis

Het proces van verkiezingen en stemmen is  ingewikkeld. Dan is het fijn dat iemand eenvoudig uitlegt hoe dit werkt. Gebruik materiaal van Steffie.nl als basis voor een sessie in het Taalcafé of Digicursus. Het platform  ‘Ik stem ook’. Biedt ook veel handig materiaal speciaal voor nieuwe Nederlanders die gaan stemmen. Zo kan je laagdrempelig bespreken samen hoe stemmen werkt en welke keuzes je kunt maken.

Basisvaardigheden

Gratis / €

Op dit moment zijn de verkiezingen voor 1 op de 4 mensen niet toegankelijk genoeg. Pak daarom deze handreiking ‘Politiek voor iedereen’ van ProDemos erbij. Hierin staan duidelijke tips voor toegankelijke online en fysieke verkiezingsuitingen en -evenementen.

Gratis

Wie kent ze niet? De posters met pakkende teksten van Loesje. Deze vallen op en laten mensen met  een paar woorden net even anders kijken naar thema’s zoals bijvoorbeeld vluchten & vechten, waarheid & misleiding, verzet & verbond en inclusie & uitsluiting. Een originele manier om het gesprek over democratie en verkiezingen op gang te brengen – en om nieuwe doelgroepen aan te haken.

Hang de posters op in je bibliotheek en koppel er een activiteit of gesprek aan. Zo maak je maatschappelijke thema’s zichtbaar én bespreekbaar. De posters waren vanuit Cubiss Limburg al bij verschillende Limburgse bibliotheken te bewonderen.

Gratis

Open een oefen-stemlokaal om de drempel te verlagen voor mensen die het spannend vinden. Hier kunnen bezoekers stap voor stap uitleg krijgen over hoe het stemmen werkt, de stembiljetten en het stemproces.

Basisvaardigheden

Met een pop-up bibliotheek bereik je ook die stemmers die niet bij jouw over de vloer komen. Er zijn verschillende vormen (denk aan een biebfiets, sofa, foodtruck, boekencaravan om er een paar te noemen). Zo gebruikte Deventer de ‘Deventer denkt mee’-stembus om overal in de stad in gesprek te gaan over de toekomst van Deventer en waarom de stem van iedere inwoner telt.  En in deze pop-up installatie portretteren bezoekers zichzelf als ‘zwevende kiezer’, letterlijk hangend aan een heliumballon in de wolken. Een ode aan de twijfel: mensen die nog niet zeker weten wat ze stemmen, een ingang voor gesprek.
Meer inspiratie op het gebied van installaties die je kan inzetten in de bibliotheek vindt je ook terug in deze gids van de KB.

Accounts als Represent Jezelf en Politieke Jongeren bieden creatieve formats om jongeren bij politiek te betrekken. Organiseer een interactieve sessie of social media workshop.

Jongeren

Gebruik de gids ‘Praktische programma’s voor democratisch burgerschap’ om programma’s te ontwikkelen voor en met de unusual suspects. De gids biedt handvatten voor het maken van programma’s gericht op mensen die om allerlei redenen nog een drempel ervaren om actief deel te nemen aan de samenleving.

Nieuwe stemmers (?)

Gratis

Werk samen met ProDemos voor een mbo-programma programma voor nieuwe Nederlanders. Hierin leren ze studenten hoe een democratie werkt en hoe het politieke systeem in Nederland in elkaar zit.

Jongeren/Nieuwe stemmers

Gratis

De Kiesmannen trekken jongeren naar de stembus met theatershows, podcasts en workshops. Hun Grote Verkiezingsshow combineert muziek, video en humor om jongeren in 1,5 uur klaar te stomen voor het stemmen. Ze staan ook regelmatig in de bibliotheek!

Nieuwe stemmers/jongeren

€€€

Organiseer een verkiezingsdebat voor jongeren. Nodig politieke jongerenorganisaties uit om in debat te gaan over thema’s die belangrijkzijn voor jongeren, zoals wonen, klimaat en onderwijs. Je kunt hierbij ook aansluiten bij bestaande initiatieven zoals het Grote jongerenverkiezingsdebat van Nieuwpoort of daar inspiratie uit halen.

Nieuwe stemmers/jongeren

€€

Bibliotheek AanZet organiseerde voor afgelopen Europese verkiezingen een infotainmentavond onder de noemer ‘First Time Voters’ speciaal voor iedereen die voor het eerst mag gaan stemmen. Een avondvullend programma in de vorm van een ‘Music & Talk’: een combinatie van live muziek en interactieve gespreksrondes. Van elke politieke partij die deelnam, werd het jongste lid uitgenodigd om mee te praten en antwoord te geven op prikkelende vragen over thema’s die jongeren raken. Gespreksrondes werden afgewisseld met optredens van artiesten.

Nieuwe stemmers/jongeren

€€

Bibliotheek Mar en Faen organiseerde eerder een festival over Democratie voor jongeren die net 18 zijn geworden – het moment waarop stemrecht en burgerschap concreet worden. Samen met deze groep ontwikkelde de bibliotheek een programma op maat: wat vinden zij belangrijk, wat verandert er als je volwassen wordt, en welke invloed kun je zelf uitoefenen? Zo ontdekken jongeren wat democratie voor hen betekent en welke rol ze daarin willen spelen.

Nieuwe stemmers/jongeren

€€

Debat in eenvoudige taal: Steeds meer mensen voelen zich buitengesloten bij traditionele verkiezingsdebatten. Cubiss heeft daarom samen met bibliotheken in Breda en Helmond toegankelijke debatten georganiseerd in eenvoudige taal. Interesse in hoe je dat aanpakt, een debat organiseren waarbij de nadruk ligt op begrijpelijke vragen en antwoorden? Je kan contact opnemen met de POI adviseurs van Cubiss.

Basisvaardigheden, laagtaalvaardigen

Gratis / €

Burgermeestersontbijt: SCHUNK organiseerde een laagdrempelig programma waarin inwoners tijdens een ontbijt in gesprek gingen met de burgemeester en raadsleden. De burgemeester werd geïnterviewd door bibliotheekmedewerkers, en na afloop konden buurtbewoners speeddaten met raadsleden van bijna alle politieke partijen. Iedereen kreeg twee minuten om vragen te stellen, ideeën te delen, of onderwerpen op de agenda te krijgen. Het doel? De politiek en de inwoners dichter bij elkaar brengen.

Gratis / €

2. Inspiratiekaart: Geïnformeerd naar de stembus

Samen leven we in een democratie. Maar met zoveel partijen en programma’s waarvoor je kan kiezen, is stemmen op de ‘juiste’ partij die past bij jou soms niet makkelijk. Bibliotheken kunnen bezoekers helpen om goed geïnformeerd hun stem uit te brengen.

Maak een zichtbare verkiezingsinformatiehoek. Bibliotheek Huizen richtte eerder een politiek plein in met informatie over het stemproces, verkiezingsprogramma’s van alle partijen, posters met kandidateninformatie, toegang tot stemhulpen zoals de StemWijzer en een oefen stembus.

Breng lokale activiteiten in beeld: Maak een poster van alle verkiezingsactiviteiten en data in je gemeente en hang deze in je bibliotheek op. Zo breng je de verkiezingen onder de aandacht en moedig je bezoekers aan om deel te nemen aan de democratie!

Gratis / €

Gebruik je collectie: Maak een aantrekkelijke thematafel met boeken over democratie, activisme en stemrecht. Stel leeslijsten samen voor jeugd en jongeren. Download hier een themalijst voor volwassenen. Denk ook aan graphic novels en romans om het thema levendig onder de aandacht te brengen.

Ook leuk: vraag de fractievoorzitters in jouw gemeente naar een top 5 van boeken die hun leven hebben veranderd. Maak hier een aparte kast/thematafel van.

Of kijk naar deze actie van Bibliotheek Utrecht: combineer tegengestelde boeken en zet lezers aan het denken. Lees het RTL nieuwsbericht >

Gratis

Mensen op een ludieke manier aanzetten tot stemmen? Eerder was er in bibliotheken in Gelderland en Overijssel een actie met de iconische beslisbomen ontworpen door Katinka Polderman. Haar beslisbomen laten bezoekers op een speelse manier nadenken over stemmen. Print ze op karton en zet het doolhof op in je bibliotheek. Bekijk en download beslisboom 1beslisboom 2 en beslisboom 3.

Kieswijzer Café: Er zijn verschillende stem- en kieswijzers die mensen kunnen helpen in het maken van hun keuze. Belangrijk is om niet alleen een stemwijzer in te vullen, maar ook te lezen wat de standpunten van verschillende partijen precies zijn. Help mensen bij het maken van een geïnformeerde keuze door een kieswijzer café. In een gezellige setting met koffie en thee staan laptops of tablets klaar waarop bezoekers verschillende stemhulpen kunnen uitproberen. Bibliotheekmedewerkers of vrijwilligers zijn aanwezig om te helpen bij het gebruik van de tools. We lichten er een aantal uit die steeds worden geüpdatet voor de volgende verkiezingen:

  • De StemWijzer van ProDemos.
  • Young voice is een stemwijzer speciaal voor jongeren.
  • De Stemchecker is geen stemadvies, maar kijkt naar wat partijen daadwerkelijk hebben gestemd in de Tweede Kamer.
  • Het Kieskompas vergelijkt jouw mening met de officiële standpunten van politieke partijen.
  • StemAdvies.nu bestaat uit 30 heldere vragen over voornamelijk actuele zaken die op dit moment het nieuws beheersen.

Na het invullen van de kieswijzers is er ook ruimte voor gesprek: wat viel op? Welke thema’s spelen er? Wat vinden anderen belangrijk? Zo wordt het Kieswijzer Café niet alleen een praktische, maar ook een verbindende activiteit.

In samenwerking met het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) kunnen er ook korte spreekuren worden aangeboden voor wie extra uitleg nodig heeft.

Basisvaardigheden

Gratis / €

Verwijs bezoekers naar waarismijnstemlokaal.nl om eenvoudig toegankelijke stemlocaties te vinden, bijvoorbeeld met rolstoeltoegang of audio-ondersteuning.

Gratis

Online platform van informatie: voeg de WaaS-pagina verkiezingen toe aan de website van de je bibliotheek, zodat ook je onlinebezoekers goed geïnformeerd worden.

Gratis

Informatieavond in makkelijke taal: organiseer een informatieavond waarin de verkiezingen in makkelijke taal worden uitgelegd. Bekijk bijvoorbeeld samen de video over de val van het kabinet (in makkelijke taal) en bespreek die na.

Basisvaardigheden, laagtaalvaardigen

Gratis / €

Cirkel van Democratie: organiseer een bijeenkomst met ProDemos zoals een Cirkel van Democratie waarin mensen onder begeleiding discussiëren over actuele keuzes en dilemma’s. ProDemos verzorgt de begeleider en het inhoudelijke programma. De programma’s zijn gratis door bibliotheken in het hele land aan te vragen.

Gratis

Democratie in perspectief: organiseer een lezing met ruimte voor vragen en gesprek, waarin een spreker op toegankelijke én verdiepende wijze het belang van verkiezingen en democratische waarden duidt. Wat betekent democratie vandaag? Hoe werkt het systeem? En waarom is betrokkenheid zo belangrijk?

Nodig een denker uit die complexe thema’s begrijpelijk maakt, zoals rechtsfilosofen Bastiaan Rijpkema, Maxim van Asseldonk, Marli Huijer of politicoloog Tom van der Meer, politiek duider Julia Wouters of Eva Rovers, expert op het gebied van burgerberaad en democratische vernieuwing.

Sluit af met een open gesprek of Q&A. Zo wordt de bibliotheek een plek waar inwoners niet alleen informatie krijgen, maar ook actief meedenken over de toekomst van onze democratie.

€€

Feit of Fictie: Nepnieuws in verkiezingstijd. Organiseer een workshop waarin je stemhulpen, nieuwsberichten en social media-posts onder de loep neemt. Combineer dit met een quiz of een nepnieuws-spel, en sluit af met een gesprek over hoe je betrouwbare informatie herkent — eventueel in samenwerking met lokale journalisten of mediacoaches.

Zo organiseert dbieb in Friesland de workshop Wegwijs in de wereld van nepnieuws die verschillende vormen van nepnieuws, misinformatie en desinformatie behandelt en laat zien hoe deze rondom verkiezingen kunnen opduiken. 

Wil je een workshop organiseren over het herkennen van nepnieuws? Deze tips helpen je!

Een andere tip is de interactieve masterclass van Free Press Unlimited waarin jongeren de rol van vrije media in een democratische samenleving ontdekken. Aan de hand van actuele voorbeelden en journalistieke dilemma’s leren deelnemers hoe persvrijheid werkt, waarom het onder druk staat en wat dat betekent voor hun eigen leven. Een inspirerende workshop die perfect past binnen programma’s rond mediawijsheid, burgerschap en democratie in de bibliotheek.

Jongeren/ nieuwe stemmers

€€

Verkiezingsmarkt in de bibliotheek: Bibliotheek De Mariënburg organiseerde samen met cultuurpodium LUX een verkiezingsmarkt waar iedereen op een vrijblijvende en toegankelijke manier kennismaakt en in gesprek gaat met lokale politici en vertegenwoordigers van verschillende partijen. De bibliotheek als plek voor ontmoeting en dialoog.

De markt werd aangevuld met creatieve en prikkelende activiteiten, zoals een posterworkshop waarbij bezoekers hun eigen actieposter konden maken. De resultaten werden tentoongesteld in de bibliotheek.

€€

Ga het gesprek aan over de rol van de bibliotheek in de lokale democratie. Hiervoor organiseerde Bibliotheek Voorschoten een evenement met de gemeenteraad. Het doel? Een oproep aan de lokale politici om de maatschappelijke waarde van bibliotheken mee te nemen in de verkiezingsprogramma’s. De gemeenteraad kwam hiervoor op bezoek.

Wil je het omdraaien? Dan kun je ook op excursie naar het gemeentehuis of de Tweede Kamer. Laat zien waar en hoe politieke besluitvorming plaatsvindt en ga in gesprek met politici.

Gratis / €

3. Inspiratiekaart: Podium en verbindend platform

De bibliotheek is een plek waar mensen elkaar ontmoeten, bekenden én onbekenden, en in gesprek gaan over maatschappelijke thema’s. Breng mensen samen, ook tijdens verkiezingstijd.

Maak van de bibliotheek een plek waar alle vragen rondom verkiezingsthema’s in de wijk, het dorp of de stad samenkomen. Haal actief op wat er leeft in de omgeving en breng dit visueel in beeld, bijvoorbeeld op een grote wand of prikborden op schildersezels. Bezoekers kunnen zelf vragen toevoegen of reageren op de vragen van anderen. Zo ontstaat een gedeeld gesprek over wat mensen belangrijk vinden. Samen weten we meer dan alleen!

Ook leuk om hierbij een politieke zeepkist te organiseren: een laagdrempelig podium waar inwoners hun mening of vraag kunnen delen — kort, krachtig en in eigen woorden. Zo help je bezoekers niet alleen om hun standpunt te vormen, maar ook om elkaar beter te begrijpen. Samen weten we meer dan alleen!

Gratis / €

Tijdens eerdere verkiezingen kon je bij waaromkiesjij.nl terecht voor spannende anonieme speeddates met kiezers met een andere politieke voorkeur. Laat je bibliotheekbezoekers politiek ‘speeddaten’ met behulp van deze laagdrempelige tool. Belangrijker dan ooit, want mensen met verschillende achtergronden en meningen kunnen elkaar steeds moeilijker vinden, zowel in de fysieke wereld als digitaal. Ideaal om bubbels te doorbreken en het publieke debat aan te wakkeren.

Organiseer ook een speeddate-avond voor taalleerders en taalmaatjes over dit thema.

Waaromkiesjij.nl staat open voor het organiseren van bijeenkomsten op maat, zoals een debatavond in de bibliotheek.

Basisvaardigheden, laagtaalvaardigen

Het organiseren van een politiek café is een manier om bezoekers met elkaar over/met de (lokale) politiek in gesprek te brengen. Vraag bezoekers om thema’s aan te dragen die hen bezighouden. Leg relevante boeken op tafel om het gesprek te stimuleren en voor verdere verdieping na afloop. Het doel: politiek toegankelijk maken, betrokkenheid vergroten en ruimte bieden voor dialoog. Onder andere de Bibliotheek Lisse en Bibliocenter gingen je voor.

Voor extra verdieping nodig je ook lokale politici uit aan tafel om bezoekers op een informele manier in gesprek te laten gaan met hun gekozen vertegenwoordigers.

Dit concept kan ook goed geïntegreerd worden met het taalcafé. Verander het taalcafé tijdelijk in een politiek café, waar deelnemers met elkaar in gesprek gaan over politieke thema’s die hen bezighouden.

Basisvaardigheden, laagtaalvaardigen

Gratis / €

Tegenlicht-uitzendingen prikkelen het gesprek over belangrijke onderwerpen. Als bibliotheek kun je deze gesprekken faciliteren door lokale meet-ups te organiseren. Tijdens een Tegenlicht Meet-up duiken deelnemers dieper in het thema van de uitzending, belichten ze het onderwerp vanuit verschillende perspectieven of richten ze zich op de lokale politiek.

Deze online toolkit biedt een kant en klaar stappenplan voor het organiseren van een Tegenlicht Meet-up.  Fragmenten en discussie vragen per aflevering of per thema kan je opvragen bij de VPRO.

Voor inspiratie kun je ook het Archief van de Toekomst raadplegen. Interessante afleveringen kunnen zijn: Uit de naam van het volk, Uitdagers van de democratie, Next generation democratie of De weerbare democratie.

Gratis / €

Een sessie in het Ontbubbelbad in de bieb. Een initiatief van Meliza de Vries bij bibliotheek Amstelland bedoeld om mensen op een ludieke manier over verschillende onderwerpen en scherpe vragen in gesprek te laten gaan in een tijd waarin mensen steeds meer in hun eigen bubbels leven. Het ontbubbelbad kan als pop-up variant worden ingezet om met voorbijgangers het gesprek aan te gaan, of in sessies waarbij mensen in 15 minuten ervaringen uitwisselen rondom een centrale vraag.

Ontwikkelaar

Het thema democratie gaat om het bekijken van meerdere perspectieven. Bij de Mensenbieb of de Living Library leen je geen boeken maar mensen. Organiseer bij jou in de bibliotheek edities met titels die raken aan de verkiezingen. Stap bijvoorbeeld in de belevingswereld van een lokale politicus, wethouder of ambtenaar.

€€

Ieder jaar wordt op 15 september de Internationale Dag van de Democratie gevierd. Met één reden: mensen laten beseffen hoe belangrijk het is dat ze in vrijheid hun stem kunnen laten horen. Een uitgelezen moment voor een lezing, debat, politiek café of interactieve dialoog. Door aan te haken bij deze dag laat je zien dat de bibliotheek een plek is waar iedereen mag meedenken, meepraten en meedoen. Een plek waar democratie leeft.

Organiseer in aanloop naar de verkiezingen, net als Bibliotheek Eemland en AmersfoortKiest, lijsttrekkersdebatten. Dit kan je goed oppakken samen met het lokale debatcentrum. Gebruik ook deze tips van Het Nederlands Debat Instituut. Ga in op stellingen die door het publiek zijn aangedragen over thema’s die leven in de stad of het dorp.

Stichting Nederlands Debat Instituut kan je ook helpen met goede tips voor een verkiezingsdebat voor het onderwijs.

Jongeren/Nieuwe stemmers

€€

De bibliotheek is dé plek waar mensen uit allerlei hoeken samenkomen. En er zijn heel veel manieren waarop je het gesprek tussen bezoekers kan faciliteren. Zeker rond een thema als verkiezingen geldt: ‘zoveel mensen, zoveel meningen’. Hoe leid je het gesprek in goede banen?

In bijeenkomsten georganiseerd volgens de uitgangspunten van Deep Democracy geef je ruimte voor alle opvattingen.

Ook een socratisch gesprek is een mooie vorm om mensen zonder oordeel te laten luisteren en samen tot verdieping te komen.

Hoe geef je goed vorm en inhoud aan een gesprek waar alle meningen naast elkaar mogen bestaan? Lees deze handleiding en bekijk de e-learning van Cubiss.

Hoe zorg je dat diverse doelgroepen bijeenkomen? En hoe creëer je ruimte voor een open gesprek, verbinding en wederzijds begrip? Probiblio maakte een Dossier Meerstemmig publiek.

€€

Feest van de Democratie: In Haarlem werd met meerdere culturele partners, waaronder de bibliotheek Zuid-Kennemerland, het poppodium omgetoverd tot stembureau mét voorafgaand debatten met woordvoerders, een jongerendebat, en daarna een feest van de democratie waar mensen tot laat in de nacht hun stem konden uitbrengen. Er was een stadsbrede campagne inclusief een verkiezingsgids voor jongeren.

€€

In bibliotheken oefenen burgers hoe het is om samen te leven met al onze verschillen, standpunten, belangen en tegenstellingen. Dat is een belangrijke democratische ervaring: luisteren en voorbij het eigen belang zoeken naar een gemeenschappelijk of publiek belang op basis van onderling vertrouwen. Dat zijn we niet altijd meer gewend, dat moeten we oefenen. Want democratie is een werkwoord, dat moet je doen. Help bezoekers hierbij door lokale democratie dialogen te organiseren. De dialogen kan je opzetten met hulp van de Lokale Democratie Coalitie.

Gratis / €

4. Inspiratiekaart: Oefenplaats voor democratisch burgerschap

De bibliotheek is een plek waar inwoners democratische vaardigheden kunnen ontwikkelen: meedenken, meepraten over de inrichting van hun buurt, stad of het land en ideeën omzetten in actie. Zo bouwt de bibliotheek mee aan een betrokken samenleving.

Organiseer een leesclub rondom boeken die aanzetten tot nadenken over democratie, burgerschap en politieke betrokkenheid.

Denk bijvoorbeeld aan titels als:

Deze titels gaan allemaal op hun eigen manier in op alles wat je moet weten over democratie, stemmen en politiek én zetten aan tot eigen actie.
Nodig de auteurs uit voor een interactieve sessie, of bespreek het boek in een leesclub met jongeren of nieuwe stemmers. Bespreek hoe je in de buurt actief kan zijn.
Combineer met een stemwijzer of quiz over actuele thema’s. Zo wordt de bibliotheek een plek waar bezoekers op een laagdrempelige manier oefenen met democratisch burgerschap.

Je kunt kiezen voor een leesclub rondom één titel, maar ook een gesprekstafel organiseren waarbij meerdere boeken op tafel liggen. Bespreek afwisselend fragmenten, thema’s of stellingen uit verschillende werken.

Op zoek naar welke titels je kan gebruiken voor een leesclub of andere programmering in jouw bibliotheek? Bekijk en zoek door het aanbod in de online bieb en MijnLeesclub!

Gratis / €

Werk als bibliotheek samen met Nieuws in de Klas en het onderwijs om jongeren actief te betrekken bij de verkiezingen. Sluit bijvoorbeeld aan bij de landelijke Schrijfwedstrijd die inspeelt op actuele thema’s zoals de val van het kabinet. Met lesmateriaal gaan jongeren aan de slag met meningsvorming. Door een ingezonden brief te schrijven leren zij hun standpunt overtuigend onder woorden te brengen. Daarmee maken ze kans op publicatie in landelijke of regionale kranten.

Jongeren/Nieuwe stemmers

Met Het Wat-denk-je-nu-écht-van-LHBTIQA+?- Stemhokje geef je jouw bezoekers een ludieke en prikkelende manier om te reflecteren op hun houding tegenover LHBTIQA+’ers. Aan de buitenkant beplakt met stellingen in de vorm van verkiezingsposters, binnen een stemhokje met een hoe-LHBTIQA+- inclusief-ben jij-zelftest in de vorm van een computerspel, zonder sociaal wenselijke antwoorden. Het stemhokje komt met minimaal één begeleider en kan ook geboekt worden met een uitgebreid  educatieprogramma.

Hoe is het om politiek actief te zijn? Democratische processen lijken vaak abstract en ver weg, maar in de bibliotheek kun je ze tastbaar maken. Laat bezoekers ontdekken wat democratie betekent door het gewoon zelf te doen – bijvoorbeeld met het spel Terra Nova Minimaatschappij. Dit bordspel laat spelers ervaren hoe het is om keuzes te maken, belangen af te wegen en samen te werken aan een betere samenleving.

Het spel is geschikt voor kinderen, jongeren én volwassenen, en kan ook verrassend goed werken met lokale politici. Zo organiseerde de Zoomerij een sessie waarin politici op een speelse manier hun standpunten deelden en het gesprek aangingen met het publiek.

Jongeren, nieuwe stemmers

€€

Heb je er ooit bij stilgestaan dat het belangrijk is om je ‘democratische spieren’ te trainen? Van empathie en actief luisteren tot nieuwsgierigheid en compromissen sluiten. Het zijn voorbeelden van ‘spieren’ die nodig zijn om bij te dragen aan een gezonde en sterke democratie. Organiseer daarom in aanloop naar verkiezingen een aantal keer Democratie Fitness van Bureau Burgerberaad. Begeleid door energieke democratische fitfluencers ga je aan de slag met belangrijke, maar in veel gevallen verwaarloosde, democratie spiergroepen.

Verbinder

€€

Breng democratie tot leven in de bibliotheek met het pop-up museum How to Survive a Democracyvan Autres Directions. Deze reizende tentoonstelling laat bezoekers op speelse en confronterende wijze nadenken over vrijheid, macht en verantwoordelijkheid. Een van de onderdelen is bijvoorbeeld de Boiling Frog Game, waarin deelnemers ervaren hoe sluipende veranderingen invloed hebben op onze democratische waarden. Een krachtige manier om abstracte thema’s tastbaar te maken – geschikt voor jong en oud.

Nog concreter worden en zelf aan de slag gaan met bezoekers? Laat bezoekers hun eigen protestposters maken:  een visuele oproep tot verandering. Hang de posters op in de bibliotheek en maak van de ruimte een plek waar meningen zichtbaar worden en gesprekken ontstaan. Zo organiseerde Rozet drie dagen vol met protestposters, leuzen, borden en zelfs protestsongs!

Jongeren, nieuwe stemmers

€€

In installatie De Democratiefabriek van Vredeseducatie kunnen kinderen én volwassenen meer ontdekken over vrijheid, democratie en hoe onze rechtsstaat werkt én ze kunnen er zelf mee oefenen. De installatie daagt uit een eigen mening te vormen over deze thema’s.

Jongeren, nieuwe stemmers

€€

Zet theater, muziek en dialoog in om bezoekers te laten nadenken over de staat van de democratie, de uitdagingen van nu en de mogelijkheden voor de toekomst met het programma In Search of Democracy 3.0 ontwikkeld door Lucas De Man en Stichting Nieuwe Helden. Dit programma bestaat uit een documentaire reeks én een interactieve theatervoorstelling bij jou in de bibliotheek! Allebei laten ze mensen actief nadenken over de toekomst van onze democratie zoals in Rozet.

€€€

Maak van de bibliotheek een oefenplek voor democratie met bijvoorbeeld een burgerberaad of een Plekberaad. Een plekberaad is een creatieve en interactieve manier om bezoekers samen na te laten denken over de toekomst van hun wijk, dorp of stad. Onder begeleiding ontwerpen ze ideeën voor een betere leefomgeving en oefenen ze met luisteren, samenwerken en invloed uitoefenen.

The Turn Club en het Ministerie van de Toekomst werken samen met bibliotheken om zoveel mogelijk plekberaden met impact te realiseren. Als bibliotheek hoef je dit dus zeker niet alleen op te pakken, maar kan je wel die gastvrije plek voor dialoog en verbeelding zijn. Interesse? Bekijk deze publicatie over Plekberaden van BISC. En Bureau Burgerberaad geeft regelmatig trainingen om je verder te helpen, zeker een kijkje waard.

€€

Bouw samen met bezoekers aan een levende expositie over democratie in de bibliotheek. Nodig bezoekers bijvoorbeeld een maand lang uit om via verschillende creatieve werkvormen na te denken over hun leefomgeving. Denk aan het maken van toekomstkaarten (bezoekers tekenen of schrijven hun ideale buurt, stad of samenleving), mini-manifesten (korte statements over wat democratie voor hen betekent) of placemaking-oefeningen (wat mist er in jouw omgeving om je gehoord te voelen?). Verzamel alle bijdragen in een groeiende expositie in de bibliotheek. Richt ook een inspiratiehoek in met boeken, beelden en verhalen, en vraag vrijwilligers om te helpen bij het verzamelen en vormgeven van de reacties.

Zo ontstaat een dynamische installatie die uitnodigt tot dialoog, verbeelding en betrokkenheid – precies wat een democratische oefenplek nodig heeft.

Voelt zelf bouwen te groot? Je kan ook goed gebruik maken van wat anderen al hebben ontwikkeld. Zoals de interactieve installatie De Zwevende Kiezer of De Waardenzegger. Benieuwd wat er allemaal is? Bekijk de  Inspiratiegids Installaties burgerschap van de KB

€€

Stel in jouw bibliotheek een herkenbare plek in als Huis van Actief Burgerschap: een plek voor mensen die omkijken naar anderen en zich inzetten voor de leefbaarheid van hun buurt, wijk of stad. Met programmering het jaar rond laat je zien dat de bibliotheek een plek is waar democratie leeft. Het Huis van Actief burgerschap vind je op de begane grond van de Bibliotheek Neude. Je kunt er terecht voor samenwerking, ideeën, initiatieven, werken en ontmoetingen. Iedereen is welkom.

Wil jij een positief gesprek met burgers voeren dat aanzet tot actie? Maak gebruik van de methodiek waarderend onderzoek. Door positieve vragen te stellen, roepen we op tot positieve actie. Dit was ook de insteek tijdens de Speech Night van Shift Talks in Den Bosch. Daar maakten sprekers én publiek een nieuw, hoopvol verhaal voor de samenleving.

Over neutraliteit rondom programma’s in verkiezingstijd. Is de bibliotheek neutraal?

Bij programma’s rond maatschappelijke thema’s en zeker in verkiezingstijd komt regelmatige de vraag op: kan en moet je als bibliotheek neutraal zijn? Veel bibliotheken worstelen met deze vraag, zeker bij het organiseren van activiteiten rond politieke of schurende onderwerpen. Het streven naar neutraliteit is begrijpelijk — bibliotheken willen immers een veilige en toegankelijke plek zijn voor iedereen, ongeacht achtergrond of overtuiging. Toch laat de praktijk zien dat neutraliteit niet mogelijk is, en misschien ook niet wenselijk zoals de publicatie Neutraliteit en de Bibliotheek van Cubiss mooi beschrijft.

Bibliotheken kiezen geen partij, maar kiezen wél positie als het gaat om democratische waarden zoals gelijkwaardigheid, inclusie, vrijheid van meningsuiting en toegang tot betrouwbare informatie. Dat vraagt om keuzes, om durf en om het gesprek — ook als het schuurt. Dat betekent niet dat bibliotheken mensen willen overtuigen van een bepaald standpunt, maar juist dat ze ruimte bieden voor verschillende perspectieven. Door het gesprek te faciliteren, informatie toegankelijk te maken en mensen uit te nodigen om hun mening te vormen, draagt de bibliotheek bij aan een levendige democratie. Niet door boven het debat te staan, maar door het mogelijk te maken.

Juist in verkiezingstijd is het belangrijk dat bibliotheken deze rol pakken: als oefenplaats voor democratie, als verbinder in de samenleving, en als plek waar mensen zich gezien en gehoord voelen.

Inspiratielijst sprekers en partners

Los van bovenstaande inspiratiekaarten, bieden we je hieronder ook een handige lijst met concrete tips, namen van sprekers en organisaties en bronnen waar je uit kunt putten.

Kijk vooral of je sprekers kan vinden uit je eigen werkgebied. Zij hebben vaak al een eigen netwerk, wat zorgt voor lokale betrokkenheid en daarmee ook opkomst. Daarmee draag je mogelijk ook bij aan het versterken van lokale gemeenschappen. Daarom eerst wat tips als je lokaal op zoek gaat:

Expertise versus betrokkenheid: soms is lokale betrokkenheid belangrijker dan expertise. Je hoeft niet altijd professor staatsrecht te zijn om een relevante mening te hebben over verkiezingen en democratie. Soms is de drempel juist lager voor inwoners uit je werkgebied als het een bekend gezicht is, zoals iemand uit de wijk, een buurthuis of zelfs de kapper die altijd zo goed gesprekken weet samen te vatten.

Lokale media: Bekijk in lokale media welke mensen een stem hebben die aanslaat. Vaak werken er bij lokale kranten bijvoorbeeld mensen die niet alleen goed kunnen schrijven, maar ook goed kunnen spreken en hebben ze al draagvlak in de regio. Dus kijk naar journalisten en columnisten die je een platform kunt bieden. En wellicht heb je direct aandacht van de lokale media voor je activiteit.

Burgerinitiatieven: vraag na bij de gemeente of zij weten van lokale burgerinitiatieven, zoals burgerberaden, jongerenpanels, of wijkinitiatieven. Je kunt ze in de Bibliotheek bijvoorbeeld meer laten vertellen over hun werkzaamheden, hen tips vragen voor de programmering of ze zelf actief inzetten binnen de programmering.

Lokale politici: vraag (oud) gemeenteraadsleden of wethouders. Zij kunnen bijvoorbeeld meer vertellen over de lokale processen de cultuur én een tipje van de sluier lichten van wat er zich achter de schermen afspeelt, met bijzondere anekdotes.

Lokale organisaties: kijk of er lokale organisaties zijn die zich in het bijzonder inzetten voor de democratie. Vaak hebben landelijke organisaties ook lokale afdelingen, zoals ProDemos, Amnesty, Humanistisch Verbond en debatclubs.

Verzamel verhalen: rond democratie en verkiezingen zijn veel leuke verhalen te verzamelen. Denk aan hoe het is om als vrijwilliger bij een stembureau te werken. Of de secretarieel medewerker van de burgemeester: die heeft vast ook veel te vertellen. Je kunt bijvoorbeeld een democratische verhalenavond organiseren, met leuk échte verhalen uit de lokale politiek.

Social media: volg hashtags of accounts rond lokale thema’s of gemeentes en let op wie er regelmatig inhoudelijke bijdragen leveren.

Lokale partners: vraag lokale partners om tips, zoals welzijnsorganisaties, scholen of jongerenorganisaties. Zij weten vaak wie er in hun netwerk een mooi verhaal te delen heeft of een stem heeft die het waard is om een podium te krijgen, of die bijvoorbeeld heel goed kan modereren.

Scholen: werk samen met scholen. Vaak zijn scholen zelf ook op zoek naar waardevolle activiteiten rond (lokale) politiek en kan je als Bibliotheek daar goed invulling aan geven. Als er leerlingen of studenten betrokken zijn, heb je ook gegarandeerd publiek, zeker als er punten te verdienen vallen. Betrek dus ook zeker educatiespecialisten van jouw Bibliotheek.

Niet alleen sprekers: Ook andere disciplines kun je mooi inzetten in de programmering. Betrek bijvoorbeeld theatergezelschappen, spoken word-artiesten of documentairemakers.

– Centraal punt gemeente: Als het gaat om sprekers of inhoud voor programmering voor de gemeenteraadsverkiezingen, dan heeft iedere gemeente een centraal punt waar je contact mee op kunt nemen hierover. Als voorbeeld: in Tilburg is er www.raadtilburg.nl en tilburg.raadsinformatie.nl

Schrijvers, journalisten en opiniemakers

  • Natascha van Weezel – schrijver en journalist
    Spreekt over polarisatie, inclusie en de kracht van dialoog. Prikkelt het publiek om voorbij hun eigen bubbel te kijken, zonder partijpolitiek te worden (werkt ook samen met Vrijheidscolleges).
  • Haroon Ali – journalist, columnist en programmamaker
    Bekend om zijn heldere, toegankelijke verhalen over identiteit, burgerschap en maatschappelijke betrokkenheid.
  • Clarice Gargard – schrijver en opiniemaker
    Pleit voor inclusieve democratie. Richt zich op groepen die zich vaak minder vertegenwoordigd voelen, en weet mensen met zachte kracht in beweging te zetten.
  • Sander Schimmelpenninck – opiniemaker en ondernemer
    Spreekt veel over ongelijkheid, de rol van politiek en waarom burgers het vertrouwen verliezen — en hoe dat teruggewonnen kan worden.
  • Roos Abelman – journalist en dagvoorzitter
    Zij zou een interessante neutrale moderator kunnen zijn van een interactieve avond waarin bezoekers met elkaar in gesprek gaan over stemgedrag en democratie.

Wetenschappers en denkers

  • Tamar de Waal – rechtsfilosoof en expert op democratie & burgerschap
    Kan helder uitleggen hoe democratie werkt, waarom stemmen ertoe doet en wat er op het spel staat als mensen afhaken.
  • Tom van der Meer – hoogleraar politicologie (UvA)
    Legt op toegankelijke manier uit hoe vertrouwen in de politiek werkt, wat de rol van verkiezingen is, en hoe burgers invloed kunnen uitoefenen.
  • Bastiaan Rijpkema – rechtsfilosoof en hoogleraar aan de Universiteit Leiden
    Bekend van zijn werk over de ‘weerbare democratie’ en de grenzen van democratische tolerantie.
  • Marli Huijer – emeritus hoogleraar publieksfilosofie en voormalig Denker des Vaderlands
    Schrijft en spreekt over samenleven, ritme, orde en democratische cultuur.
  • Julia Wouters – politicoloog, publicist en voormalig politiek adviseur
    Auteur van De zijkant van de macht, over vrouwen in de politiek en inclusieve besluitvorming.
  • Vrijheidscolleges
    Via Vrijheidscolleges kun je ook specifiek zoeken op sprekers rond bijvoorbeeld democratie.

Democratievernieuwers en programmamakers

  • Eva Rovers – schrijver en directeur van Bureau Burgerberaad
    Pleit voor democratische vernieuwing via burgerberaden. Auteur van Nu is het aan ons.
  • Lucas De Man – theatermaker en presentator
    Initiatiefnemer van In Search of Democracy 3.0, een artistiek project over de toekomst van democratie in Europa.
  • Karim Amghar – docent, schrijver, programmamaker (Karim pakt zijn kans)
    Geeft krachtige lezingen over kansenongelijkheid en waarom stemmen een manier is om iets te veranderen. Sluit goed aan bij jongeren en nieuwe kiezers.

Auteurs voor jongeren en nieuwe stemmers

  • Titia Hoogendoorn & Nienke Schuitemaker – schrijvers en democratie-experts
    Auteurs van Waarom je niet zomaar moet stemmen waar je ouders op stemmen. Richten zich op politieke bewustwording bij jongeren.
  • De Kiesmannen – theatermakers en campagnevoerders
    Bekend van hun Grote Verkiezingsshow: een mix van muziek, humor en politieke duiding, gericht op jongeren en nieuwe stemmers. Doen ook programma’s voor en met het onderwijs.
  • 10. NOS op 3 redacteur (of Stuk Rood Vlees-podcastmakers)
    Zij brengen begrijpelijke, visuele analyses van verkiezingen en stemgedrag — ideaal voor een jonger publiek of interactieve formats.
  1. Verkiezingen en de Bibliotheek
    Tips voor programmering, collectie en informatievoorziening rond verkiezingen.
    cubiss.nl/verkiezingen-en-de-bibliotheek
  2. Democratie en Burgerschap – Cubiss
    Inspiratiegids met werkvormen, installaties en formats voor bibliotheken.
    cubiss.nl/democratie-en-burgerschap
  3. Dossier Gemeenteraadsverkiezingen 2026 – Probiblio
    Inspiratie voor programmering, lobby, communicatie en collectie.
    probiblio.nl/dossier-gemeenteraadsverkiezingen-2026
  4. Nieuwe Democratische Code – Probiblio
    Handvatten voor bibliotheken om hun maatschappelijke rol rond democratie te versterken.
    probiblio.nl/nieuwe-democratische-code
  5. Inspiratiegids Programmeren rond Democratie – Rijnbrink
    Voorbeelden en formats voor bibliotheken om aan de slag te gaan met democratie.
  6. Met de bibliotheek word je burger – BiSC
  7. Gids Programmeren Democratisch Burgerschap – BiSC
    Praktische gids voor het ontwikkelen van programma’s met en voor ‘unusual suspects’.
  8. Plekberaad in de bibliotheek – BiSC
  9. Inspiratiegids Democratie en Burgerschap – Cubiss
    Werkvormen en formats voor programmering rond democratie.
  10. Kookboek voor de goede burger – Cubiss
    Recepten voor succes om burgerschap in de bibliotheek te programmeren

Nieuwsbrief

Wil je in de toekomst als eerste op de hoogte worden gebracht over programmering in de bibliotheek? Schrijf je dan in en ontvang het laatste nieuws.