Kunst en koffie

In Volendam organiseert Bibliotheek Waterland al vijf jaar de maandelijkse reeks Kunst en Koffie met lokale ‘Oude Meesters’. Deze Oude Meesters als kunstenaars, conservatoren en docenten nemen bezoekers mee in de wereld van kunstgeschiedenis en actuele thema’s. De bijeenkomsten zijn informeel en informatief, met koffie en volop ruimte voor gesprek. Naast lezingen rondom kunst en cultuur investeert Bibliotheek Waterland ook in kunstcollecties en workshops. Denk maar bijvoorbeeld aan digitaal schilderen in een bepaalde stijl. Maandelijks bereiken zij 25 tot 30 vaste deelnemers die kunst beleven, zich blijven ontwikkelen én elkaar ontmoeten. 

Fatima Essabani SPN-adviseur LLO: “5 jaar Kunst en Koffie! Wauw! Dat laat wel zien hoe groot de belangstelling is voor kunst met ruimte voor ontmoeting en verdieping. Met lokale experts faciliteert Bibliotheek Waterland deze leerzame, toegankelijke kunstactiviteiten.’’ 

Lees hieronder volledige artikel dat eerder gepubliceerd is Bibliotheekblad en ontdek hoe je als Bibliotheek meer cultuur naar de bibliotheek kan brengen.  

Bibliotheek:
Bibliotheek Waterland, Volendam

Voor wie:
Voor inwoners van Edam-Volendam en omringende dorpen met interesse in kunst en cultuur.  

Met wie:
Het initiatief kwam tot stand met de cultuurcoördinator van de gemeente en wordt gedragen door de bibliotheek in samenwerking met lokale experts en partners. 

Rol van de bibliotheek:
Plek & Verbinder

De kunst van creatieve contacten leggen in Bibliotheek Waterland

Kunst en Koffie: maandelijkse kunstzinninge inspiratie in Volendam

Twee van de pijlers van de Nederlandse bibliotheken – “kunst en cultuur” en “ontmoeting en debat” organiseren – hebben bij de locatie Volendam van Bibliotheek Waterland een creatieve draai gekregen. Maandelijks komt daar een groep geïnteresseerde toehoorders luisteren naar een van de drie “Oude Meesters” die hun kennis over de kunst delen. Met daarbij een kopje koffie. Maar ere wie ere toekomt, vindt zowel Femke Frantzen (teamleider Aanbod & Ontwikkeling bij Bibliotheek Waterland) als Jannig Kwakman (kunstenares en Oude Meester): het was de cultuurcoördinator van de gemeente Waterland die het initiatief nam voor het ontstaan van Kunst en Koffie.

Kunstzinnig Volendam

‘De gemeente heeft nogal wat kernen, zoals Warder, Beets, Middelie, Oosthuizen en natuurlijk Edam-Volendam,’ stelt Femke Frantzen. ‘Toen Frank Bond, de toenmalige cultuurcoördinator Edam-Volendam, zo’n vijf jaar geleden opperde om wat actiever aan de slag te gaan met het organiseren van ontmoetingen tussen inwoners uit de gemeente Waterland, dachten wij bij de bibliotheek vrijwel meteen in de richting van kunst en cultuur. Een regelmatige activiteit rond kunst leek ons een leuke ingang. Zeker omdat Volendam nogal een kunstzinnige gemeente is, waar nog steeds veel kunstenaars wonen. En daar zijn ze trots op.’

Klei

Als er iemand is die de kunst beheerst om meer te vertellen over de creatieve historie en huidige kunstzinnige activiteiten in Volendam, is het wel Jannig Kwakman. Zij is actief betrokken bij de zogeheten “Oude Meesters”, een cultureel seniorenproject in Edam-Volendam (met onder meer een aanbod van creatieve workshops voor vitale senioren tot op maat gemaakte activiteiten voor ouderen in zorgcentra, red.) In haar jonge jaren deed Jannig de lerarenopleiding handvaardigheid en studeerde ze aan de Academie voor Beeldende Vorming te Amersfoort. ‘Naast kunstgeschiedenis hadden wij ook veel praktische vakken op de opleiding, zoals werken met leer, hout, metaal of keramiek.’ Haar favoriete materiaal – klei – is ze altijd trouw gebleven. Nog steeds is ze een praktiserend “beeldhouwer die met klei werkt”, zoals ze plastisch omschrijft.

‘Rond mijn studietijd in de zeventiger jaren was er een ware revolutie in het onderwijs, de Mammoetwet, waardoor onder andere handenarbeid een verplicht lesonderdeel werd.’ Zelf heeft Jannig jarenlang voor de klas gestaan. Met plezier. En een beetje in hetzelfde kader staat ze nu een paar keer per jaar in de bibliotheek in Volendam om te vertellen over kunst. ‘Dit is gemakkelijker dan voor de klas staan. Leerlingen moet je echt veroveren, maar in de bibliotheek komen de toehoorders vrijwillig. Zij willen écht iets te weten komen en ik vertel graag over wat ik weet. Dat is misschien het “juffenschap” in mij. Soms zijn er ook mensen die meer weten en mij verbeteren. Dat is geen
probleem, zo leer ik zelf ook nog wat,’ klinkt het als de vrouw die niet alleen met de handen, maar ook met de spreekwoordelijke benen in de klei staat: monter en nuchter.

Bladerboeken of iPad

‘Ook in onze bibliotheekcollectie is kunst een belangrijk thema,’ stelt Femke. ‘Een paar jaar terug hebben we geïnvesteerd in kostbare, grote kunstboeken, die we laten rouleren langs de verschillende vestigingen, zodat de bezoekers in de aangesloten gemeenten er op hun gemak in kunnen bladeren. Onder andere boeken van beeldend kunstenaar David Hockney, fotograaf Helmut Newton, schilderes Frida Kahlo, architect Kuma of kunstfotografie in Japan en het Amazonegebied.’ Verder organiseert de bibliotheek bijpassende activiteiten, zoals een workshop om met een iPad een digitaal kunstwerk te maken in de stijl van David Hockney. En sinds vijf jaar is er dus nu ook de maandelijkse “Kunst en Koffie”, iedere derde dinsdagmorgen van de maand van tien tot half twaalf. ‘Maar het loopt altijd uit,’ aldus Femke. ‘Dat komt deels door het enthousiasme van zowel sprekers als toehoorders. Maar ook door het flexibele en interactieve karakter van de bijeenkomsten. We hebben bewust niet gekozen voor een statische tafeltjesopstelling. Er is nu volop gelegenheid en ruimte voor dialoog om aan te moedigen, dat mensen met elkaar in gesprek gaan. Elkaar ontmoeten was immers ook de uitgangsgedachte. Kunst en Koffie is uitgegroeid tot een levendig geheel, met een vaste kern bezoekers van zo’n 25 tot 30 per keer.’

Meesterlijke vrijdenkers

Jannig is blij met de vrijheid die ze heeft bij de keuze van onderwerpen voor Kunst en Koffie. ‘Dat stimuleert om jezelf uit te dagen om iedere keer weer met iets nieuws te komen. Dat is goed, want je moet jezelf blijven inspireren, als je ouder wordt. Inspelend op de locatie vind ik het leuk om aandacht te besteden aan kunst in de lokale kerken of
aan Volendamse kunstenaars met een geheel eigen stijl. Maar ik heb ook weleens een presentatie gehouden over het landschap in de kunst en andersom: de kunst in het landschap. Denk daarbij bijvoorbeeld aan Stonehenge in Engeland of andere bijzondere bouwsels. De voorbereiding van zo’n presentatie is altijd een heel werk, want je moet wél wat te vertellen én te laten zien hebben. Ik verzamel veel bijbehorende plaatjes en maak daarvan een PowerPoint-presentatie en vind het dan ook erg belangrijk, dat de apparatuur in de bibliotheek het goed doet.’ Voor die technische faciliteiten én de bijbehorende koffie (of thee) zorgen de bibliotheekmedewerkers.

Er zijn drie Oude Meesters die om beurten de maandelijkse presentatie verzorgen. Een van Jannigs collega’s is Kees Molenaar, die zich na zijn pensionering (vanuit het onderwijs) nog meer is gaan verdiepen in de kunst, waarin hij altijd al veel interesse had. Bij Kunst en Koffie praatte hij onder andere over de invloed van de Griekse Mythologie op schilders en over schilderijen met voorstellingen van verhalen uit het Nieuwe Testament. De derde Oude Meester is Julie Hengeveld, kunsthistorica en conservator van het Edams Museum. Zij trakteerde de bezoekers van Kunst en Koffie onder andere op uitgebreide achtergrondinformatie over de schilders Frida Kahlo en Gustav Klimt.

Vrouwen in beeld

Jannig Kwakman was gedurende 20 jaar conservator van de kunstcollectie van Hotel Spaander in Volendam. Vanuit die kennis en ervaring kan ze ook heel wat kunstzinnige
inspiratie putten. ‘Wat veel mensen tegenwoordig niet meer weten, is dat Volendam rond 1900 een bruisend kunstenaarscentrum was. Leendert Spaander en zijn vrouw Aaltje nodigden in Hotel Spaander internationale kunstenaars uit. Zij mochten er gratis verblijven, onder de voorwaarde dat ze een kunstwerk achterlieten.’ De karakteristieke Volendamse houten vissershuisjes en de netten die te drogen hingen, waren voor veel kunstenaars de perfecte pittoreske plek om te schilderen. En plein-air, benoemt kunstenares Jannig in jargon de techniek om ter plekke in de buitenlucht met doek en penseel aan de slag te gaan. Tijdens haar meest recente presentatie voor Kunst en Koffie eind maart gaf ze de hoofdrol aan de Russische kunstenaar, die een tijdje in Volendam verbleef, Wassily Kandinsky. ‘Ik kwam op dat idee tijdens een bezoek aan een museum in München met een collectie van abstracte schilderijen van Der Blaue Reiter, een groep expressionistische kunstenaars aan het begin van de 20e eeuw. Uit interesse heb ik me hierin wat verder verdiept. En niet in Kandinsky alléén. Ook in zijn vriendin Gabriele Münter, die ook in Volendam schilderde, en nog veel meer vrouwelijke kunstenaars zoals Marianne von Werefkin. Want het is toch op zijn minst raar dat zij vaak zo onderbelicht blijven in de kunst, terwijl ze wel degelijk actief zijn!’

Redactie

Deze artikelenreeks is tot stand gekomen in samenwerking met Fatima Essabani, lid van de SPN-kerngroep Leven Lang Ontwikkelen. Zij zet zich namens SPN in om maatschappelijke en culturele activiteiten meer aandacht te geven en zo bibliotheken door het hele land te inspireren. Fatima: ‘Vijf jaar Kunst en Koffie! Wauw! Dat laat wel zien hoe groot de belangstelling is voor kunst met ruimte voor ontmoeting en verdieping. Met lokale experts faciliteert Bibliotheek Waterland deze leerzame, toegankelijke kunstactiviteiten.’

Zie ook: oudemeestersedamvolendam.nl
Meer informatie over de vroegere kunstenaarskolonie Volendam staat in het boek Ontdekking van Holland, geschreven door Jan Brokken. (ISBN: 9789045050157)