KOOKeiland

KOOKeiland is een succesvol initiatief van Bibliotheek AanZet  in Dordrecht waarbij tweemaal per maand zo’n 40 mensen samen koken en eten in het bibliotheekcafé. Het programma ontstond in samenwerking met Ruimte voor Ideeën en richt zich op ontmoeting, gezonde leefstijl en het doorbreken van eenzaamheid. De bijeenkomsten hebben een vaste kern van zo’n tien deelnemers en trekken steeds nieuwe bezoekers. De activiteit verlaagt de drempel naar de bibliotheek en biedt kansen om door te verwijzen naar taal- en digitale programma’s.  

KOOKeiland staat bekend om de culturele diversiteit en creatieve extra’s, zoals muziekoptredens of themamaaltijden bijv. tijdens de ramadan of Boekenweek.    

Wat vindt SPN-adviseur Fatima Essabani hiervan? “Ik gun iedere wijk een KOOKeiland! Het is bijzonder om te zien hoe mensen van diverse achtergronden hier samenkomen en écht met elkaar in gesprek gaan. Zo draagt KOOKeiland op geheel eigen wijze bij aan maatschappelijke uitdagingen als laaggeletterdheid, eenzaamheid en het versterken van onderlinge verbinding.“

Ben je ook benieuwd hoe je maatschappelijke programmering en basisvaardigheden kunt koppelen zodat iedereen zich welkom voelt?  Lees dan hieronder het volledige verhaal dat eerder gepubliceerd werd in het Bibliotheekblad en wie weet doe je bruikbare ideeën op.  

Bibliotheek:
AanZet, Dordrecht

Voor wie:
Voor inwoners van Dordrecht die behoefte hebben aan ontmoeting, gezamenlijk koken en/of eten.

Met wie:
Bibliotheek AanZet met de organisatie Ruimte voor Ideeën en vrijwilligers.

Rol van de bibliotheek:
Plek & Verbinder

Spraakmakend kookinitiatief in Dordrecht

KOOKeiland van Bibliotheek AanZet smaakt naar meer

Wat is een betere basis voor verbinding en contact maken dan samen om tafel gaan voor een lekkere, gezonde maaltijd? Ja, misschien samen die maaltijd bereiden. En dat doen ze óók, bij de AanZet-bibliotheeklocatie aan de Groenmarkt in het centrum van Dordrecht. Tweemaal per maand komen daar zo’n 40 mensen samen in het bibliotheekcafé, dat dan even wordt omgedoopt in KOOKeiland, naar de locatie (het eiland van Dordrecht, omringd door de rivieren de Beneden-Merwede, Nieuwe Merwede, Hollands Diep, Dordtsche Kil en Oude Maas)  én de activiteiten: samen snijden, koken, bakken, eten en… gezellig met elkaar praten. Het startte allemaal met een samenwerking tussen de Bibliotheek en Ruimte voor Ideeën. Amber, Iris en Sterre geven een kijkje in de keuken. 

Verbinding

Amber Bregman is projectleider en programmeur bij Bibliotheek AanZet. Na een tweejarig Probiblio-traineeship dat eindigde in de zomer van 2024, kreeg ze de kans te blijven op de laatste locatie, te weten de Dordtse stadsbibliotheek van AanZet. ‘Bibliotheek AanZet is een innovatieve organisatie waar er vanaf het begin werd meegedacht over hoe ik mijn passies en interesses kan inzetten voor verschillende projecten bij de bibliotheek,’ formuleert Amber de basis waarop ze haar officiële loopbaan bij Bibliotheek AanZet begon. 

Een van die projecten was het al bestaande KOOKeiland. ‘Ik houd van koken, van eten én van het onderling verbinden van mensen, dus bij deze activiteit voelde ik me vanaf de eerste dag thuis.’ 

De bedenkers van KOOKeiland zijn Viona Versluis (programmacoördinator bij AanZet) en Iris Ahaus (projectontwikkelaar bij Ruimte voor Ideeën, een creatieve broedplaats die zich inzet voor een samenleving waarin iedereen, ongeacht de omstandigheden, mee kan doen en zich betrokken kan voelen). ‘Het stimuleren van een gezonde leefstijl en het verbinden van mensen is een belangrijk aandachtspunt,’ vertelt ze. ‘Vanuit dat idee ontstond het idee om met een groepje mensen gezamenlijk te koken en te eten. In buurthuizen en wijkcentra wordt vaker samen gekookt, maar het leek ons een origineel idee om dit ook eens in een bibliotheek te doen om zo ook een bredere doelgroep te bereiken. De bibliotheek is immers ook steeds meer maatschappelijk actief.’ 

Biebsausje

Viona Versluis had er ook wel oren naar om een “biebsausje” over zo’n kook- en eetactiviteit te gooien. Niet lang daarna was de eerste bijeenkomst van KOOKeiland in het café van de bibliotheeklocatie in Dordrecht-centrum. ‘Het was nog niet zo lang na de coronaperiode,’ herinnert Iris zich. ‘Van sleutelfiguren uit de wijk hadden Viona en ik vernomen dat veel mensen te maken hebben met eenzaamheid.’ 

Inmiddels is het aantal deelnemers aan KOOKeiland alleen maar uitgebreid. 

‘Er is een vaste kern van ongeveer tien personen, die ik allemaal persoonlijk heb leren kennen,’ vertelt Amber, die de estafettepollepel ondertussen van haar bibliotheekcollega Viona heeft overgenomen. ‘Verder zien we iedere twee weken minstens een paar nieuwe gezichten. De belangstelling voor KOOKeiland is groot en meestal zijn er zo’n 40 mensen. Dat is tegelijkertijd ook het maximumaantal dat we kunnen plaatsen, want de ruimte in ons bibliotheekcafé is beperkt.’

Ze stipt ook aan waarom KOOKeiland zo van meerwaarde is voor de bibliotheek. ‘Met samen koken verlaag je de drempel naar de bieb en geef je mensen een kans om nieuwe mensen te ontmoeten en hun sociale netwerk te vergroten. Eenzaamheid, nieuwsgierigheid, krap bij kas zitten; er zijn verschillende redenen waarom deelnemers aansluiten. We zijn alert op signalen van laaggeletterdheid, beperkte reken- of digitale vaardigheden en verwijzen gemakkelijk door naar onze taal-of digitale programmering. Andersom gebeurt het ook dat deelnemers aan het taalcafé mee komen doen om hun Nederlands oefenen. Omdat we vaak thema’s hebben die te maken hebben met taal – zoals recepten -zijn ze automatisch bezig met taal en rekenen. Er ontstaan ook vriendschappen. Zo heeft KOOKeiland op verschillende manieren positieve impact.’ 

Kleine keuken – grote pannen

KOOKeiland wordt georganiseerd om de twee weken op woensdagavond. Vanaf 17.30 uur komen de eerste deelnemers binnen en bijna iedereen gaat direct aan de slag. Groenten snijden, aardappels schillen en allerlei andere voorbereidende werkzaamheden. ‘Actief meedoen is niet verplicht,’ belicht Amber. ‘Iedereen brengt iets anders mee. De een zijn liefde en talent voor koken, de ander zijn belangstelling om gesprekken aan te gaan. Het mooiste van dit concept is de verbinding die er ontstaat tussen de deelnemers.’ 

‘Het koken gebeurt door zo’n twee of drie personen,’ vult Iris aan, ‘Want we hebben maar een kleine keuken en heel grote pannen. Maar met een inductieplaat met vier kookzones en nog een los plaatje is het tot nu toe altijd gelukt om alle bezoekers een smakelijke en gezonde maaltijd te serveren.’ 

Daarvoor dragen de deelnemers zelf geen kosten. 

KOOKboeken zonder pakjes en zakjes

‘We hebben er bewust voor gekozen deze activiteit toegankelijk te maken voor een zo groot mogelijke doelgroep,’ belicht Amber. ‘Dat mensen hier gratis aan kunnen deelnemen, maakt KOOKeiland hopelijk laagdrempeliger. Evengoed blijft het voor sommige mensen spannend of zelfs intimiderend om naar de bibliotheek te komen. Maar als ze eenmaal over de drempel zijn, raken ze vaak snel enthousiast. We maken ze dan met plezier attent op al onze andere activiteiten en natuurlijk de boeken. Zo hebben we in het café/de keuken ook een hele serie kookboeken staan. Andersom horen mensen die naar het Taalcafé komen om Nederlands te leren soms over het bestaan van KOOKeiland. Zo werkt het beide kanten op. Onlangs heeft de verantwoordelijke voor de gemeentelijke subsidie ook een keertje meegegeten. Zij is enthousiast naar huis gegaan. Dat is natuurlijk ook een leuke opsteker.’ 

Wat de pot schaft, is voor de bezoekers altijd een verrassing. ‘We maken een halfjaarplanning,’ vertelt Amber, die dat vooral samen met Iris doet. ‘Vaak zijn het vegetarische maaltijden; voordeliger dan vlees en bovendien kan iedereen dan mee-eten. Er is ook ruimte voor inspraak. Er worden recepten in gebracht, en we zijn ook vaak bezig met thema’s als duurzaamheid. Als er eten over is, nemen deelnemers dit mee naar huis. Pakjes en zakjes vermijden we zoveel mogelijk.’ 

Die kan je om een boodschap sturen

Al is de planning nog zo strak, het begint allemaal met de boodschappen. Véél boodschappen, voor zo’n grote groep. Sterre Wensing is vrijwel meteen na haar eerste komst naar KOOKeiland – nu een jaartje terug – uitgegroeid tot medebedenker van de maaltijden én de vaste boodschapper. 

‘Het is leuk om te doen,’ vertelt ze. ‘Ik ga vaak samen met een stagiaire naar de supermarkten in de buurt van de bibliotheek. Een tijdlang was dat Yasin. Samen hadden we veel lol als we iets niet konden vinden en later ontdekten dat we er al tien keer langsgelopen waren. Het lukt bijna altijd om alles in één keer mee te nemen. De ene keer met een karretje, de andere keer met een bakfiets.’ 

Soms staan er speciale gerechten op het menu, zoals rond Keti Koti (1 juli, de viering van de afschaffing van de slavernij) of een Iftar-maaltijd (tijdens de Ramadan). De producten daarvoor zijn vaak alleen verkrijgbaar in een gespecialiseerde winkel. 

‘Er is altijd tijdsdruk,’ zegt Amber, ‘want we zijn gebonden aan de sluitingstijd van de bibliotheek, 21 uur. Alles moet dan ook weer opgeruimd zijn.’ 

Liefde in liedjes én door de maag

Soms wordt er iets extra’s georganiseerd rondom de maaltijd, zoals het optreden van componiste/zangeres Maia Steinberg ter gelegenheid van Valentijnsdag. Zij leerde de deelnemers liefdesliedjes zingen in verschillende talen, zoals de moedertalen van een aantal deelnemers. In maart 2025 stond KOOKeiland ter gelegenheid van de Boekenweek in het teken van verhalen op je bord in je moerstaal (het thema van de Boekenweek). Iedereen kon in zijn eigen taal zijn mooiste herinnering aan het eten uit zijn jeugd delen. Stoofpeertjes, stamppot, verse friet en de gerechten van Iraans nieuwjaar NowRuz, hangen nu zij aan zij als een slinger van papieren borden beschreven met herinneringen in het café. 

KOOKeiland betekent het samenkomen van een mengelmoes van culturen, generaties en veel meer variaties. ‘De uitgelezen kans voor toenadering en ontmoeting,’ gebruikt Iris bijna toevallig als prachtige omschrijving. 

Sterre is het daar volledig mee eens. ‘De eerste keer vond ik het best een beetje eng, maar nu hoor ik aan tafel vaak zulke coole levensverhalen, dat ik iedere keer graag terugkom.’ 

Amber herinnert zich vooral een man die een aantal weken geleden voor het eerst naar KOOKeiland kwam en uit zijn mond liet rollen dat hij die dag jarig was. ‘We hebben met z’n allen voor hem gezongen en na afloop zei hij: dit was mijn mooiste verjaardag ooit! Kookeiland bewijst voor mij dat wie samen kookt meer dan een maaltijd deelt.’ 

Opmerking redactie
Deze artikelenreeks is tot stand gekomen in samenwerking met Fatima Essabani, lid van de SPN-kerngroep Leven Lang Ontwikkelen. Zij zet zich namens SPN in om maatschappelijke en culturele activiteiten meer aandacht te geven en zo bibliotheken door het hele land te inspireren. Fatima: “Ik gun iedere wijk een KOOKeiland! Het is bijzonder om te zien hoe mensen van diverse achtergronden hier samenkomen en écht met elkaar in gesprek gaan. Zo draagt KOOKeiland op geheel eigen wijze bij aan maatschappelijke uitdagingen als laaggeletterdheid, eenzaamheid en het versterken van onderlinge verbinding.” 

Locatie: Bibliotheek Dordrecht
Wanneer: zie de website voor de data.
Programma: KOOKeiland
Samenwerkingspartner: Ruimte voor Ideeën
Gemiddeld aantal bezoekers: maximaal 40
Bekostiging: gratis voor deelnemers. KOOKeiland wordt gefinancierd vanuit de Wet Educatie en Beroepsonderwijs, waaruit gemeenten een budget ontvangen voor de regionale aanpak van volwasseneneducatie en laaggeletterdheid.